RBC مخفف کلمه ی سلول‌ قرمز خون است. این سلول‌های قرمز یا همان گلبول‌های قرمز، در واقع اصلی‌ترین قسمت خون و عامل رنگ قرمز آن هستند. خود این

رنگ قرمز به دلیل وجودماده‌ای به نام هموگلوبین است که کمک می‌کند گلبول‌ قرمز، اصلی‌ترین وظیفه خود یعنی حمل و نقل اکسیژن و دی‌اکسیدکربن را انجام دهد. به طور خلاصه می‌شود گفت گلبول‌های قرمز وسیله حمل و نقل اکسیژن از ریه به بقیه سلول‌های بدن هستند.مقادیر طبیعی: بین۷/۴تا ۱/۶ میلیون در هر میکرولیتر خون. این عدد برای خانم‌ها مقداری کمتر و درکودکان مقداری بیشتر است.
چه چیزهایی باعث کاهش آن می‌شوند؟
خون‌ریزی‌های گوارشی یا خون‌ریزی‌‌های واضح ازمحل زخم، سوءتغذیه و فقر آهن یا کمبود ویتامین B12 ، شکستن سلول‌هایخونی یا همولیز در اثر بعضی بیماری‌های خاص مثل فاوسیم، بعضی مشکلات ژنتیکی مثل گلبول‌های قرمز سلول داسی‌شکل و مشکلات مغز استخوان باعث پایین آمدن مقدارگلبول‌های قرمز می‌شوند. نارسایی و بعضی مشکلات کلیوی، بیماری‌های مزمن و تومورهای سرطانی و همچنین بیماری‌های روماتویید هم باعث از بین رفتن RBCهای خون و کاهش اینعدد در برگه آزمایش می‌شوند.
چه چیزهایی باعث افزایش آن می‌شود؟
مقدار بالای گلبول قرمزمی‌تواند نشان‌دهنده ظرفیت‌ بالای حمل اکسیژن باشد. در بعضی ورزشکاران و همچنینزندگی در ارتفاع به خاطر کمبود اکسیژن در هوا باعث افزایش RBC خون می‌شود. بیماری‌های ریوی یا کلا هر نوع بیماری‌ای که هیپوکسی مزمن (کمبود اکسیژن طولانی مدتدر بدن) ایجاد می‌کند، مثلا بیماری‌ مادرزادی قلبی، هم باعث تولید بیشتر RBC می‌شوند.
نکته:
گلبول قرمز به طور طبیعیبعد از تولید در مغز استخوان ۱۲۰ روز در خون زندگی می‌کند و در آخر عمر خود خردمی‌شود و به عناصر سازنده‌اش تبدیل می‌شود.
مقدار RBC‌ها در طی بارداریبه طور طبیعی کمی کمتر نشان داده می‌شود چون حجم مایع خون افزایش پیدا کردهاست.

عدد RBC در واقع مقدار دقیق گلبول‌های قرمز در ۱میلی‌لیتر خونمحیطی است.
بسته به آزمایشگاه و نوع کیت مورد استفاده، ممکن استمقیاس شمارش این سلول فرق کند.
خوردن داروهایی مثلکلرامفنیکل هم باعث کاهش RBC می‌شود.
HCT
هموتوکریت یا HCT هم یکی از مقادیراندازه‌گیری گلبول قرمز است. به طور کلی «هم» به معنی آهن است و هر جا در هرکلمه‌ای آمد حتما آن کلمه ارتباطی با گلبول قرمز دارد. هماتوکریت درصدی از حجم کلیخون است که از گلبول قرمز ساخته شده و با اندازه‌گیری قسمت قرمز رسوب خون در لولهآزمایش نسبت به کل ارتفاع خون اندازه‌گیری می‌شود. به خاطر بیماری‌ها و شرایطمختلفی که می‌توانند اندازه‌گیری RBC و Hgb را با اشکال مواجهکنند، HCT هم اندازه‌گیری می‌شود تا به طور مستقیم نشان‌دهنده اندازههموگلوبین و گلبول قرمز در خون باشد. این عدد معمولا با درصد نشان داده می‌شود. مقادیر طبیعی: اعداد بین ۴۲ تا ۵۲ درصد برای آقایان و ۳۷ تا ۴۷ درصد برای خانم‌هانرمال به حساب می‌آید. در خانم‌های باردار درصد بالاتر از ۳۳ طبیعیاست.
محدوده خطر:HCT بالاتر از ۶۰ درصدو پایین‌تر از ۱۵ درصد باید باعث نگرانی پزشک شود.

چه چیزهایی باعث کاهش آن می‌شود؟
تقریبا همان دلایل RBC،Hgb به علاوه شرایطیمثل پرکاری تیرویید، سیروزکبدی، نارسایی مغز استخوان و میلوم مولتیپل باعث کاهشهماتوریت می‌شوند.
چه چیزهایی باعث افزایش آن می‌شود؟
سوختگی، اسهال شدید، بیماری‌های انسدادی ریوی،از دست دادن زیاد آب، تولید بیش از حد گلبول قرمز عوامل افزایش HCT هستند.
نکته:
بیماری‌هایی که باعث به وجود آمدن شکل‌هایغیرطبیعی گلبول قرمز می‌شوند (مثل بیماری گلبول قرمز داسی‌‌شکل) مقدار HCT را تغییرمی‌دهند.
وقتی مقدار گلبول سفید به شدت بالا باشد بر مقدار HCT موثراست.
در صورت طبیعی بودن اندازه‌های گلبول قرمز، مقدارهماتوکریت ۳ برابر هموگلوبین است.
هماتوکریت را نبایدبلافاصله بعد از خون‌ریزی شدید اندازه‌گیریکرد.
WBC(white blood cell )
این سه حرف مخفف «سلول‌هایسفیدخون» و نشان‌دهنده گلبول‌های سفید است. اندازه‌گیری مقدار گلبول‌های سفید خونیکی از روش‌های اصلی تعیین وجود عفونت در بدن است چون این سلول‌ها که جزو سیستمدفاعی بدن هستند در شرایط بیماری‌های عفونی و غیرعفونی واکنش‌های مختلفی از خودنشان می‌دهند.
شمارش WBCها دو جزء دارد. یکی مقدار کلی گلبول‌های سفید در یک میلی‌لیتر خون و جزء دیگر شمارش جزء به جزء اینسلول‌ها چون گلبول‌ سفید خود متشکل از پنج نوع مختلف است که کم و زیاد شدن هر کداماز این انواع معنی خاص خود را دارد. کلمه «diff» که در جلوی CBC بهمعنی آزمایش خون نوشته می‌شود درخواست برای شمارش همین انواع مختلف گلبول‌سفیداست.مقادیر طبیعی: در بزرگسالان و بچه‌های بالاتر از ۲ سال مقدار گلبول‌سفید بین ۵تا ۱۰ هزار در هر میلی‌لیتر خون طبیعی است.
محدوده خطر: WBC کمتر از ۲۵۰۰ وبیشتر از ۳۰۰۰۰ هر کدام نشان‌دهنده بیماری‌هایی هستند که می‌توانند گاهی خطرناک باشند.
چه چیزهایی باعث کاهش آن می‌شود؟
لکوپنی یا کاهش گلبول‌سفیدبه مقادیر زیر ۴هزار گفته می‌شود که معمولا در نتیجه نارسایی مغز استخوان، مسمومیتدارویی عفونت بسیار زیاد، سوءتغذیه، بیماری‌های خودایمنی، ایدز، به وجود می‌آید. دربسیاری از انواع نارسایی‌های مغز استخوان (مثلا بعد از شیمی‌درمانی،‌ رادیوتراپیو…) هم این مقدار کاهش می‌‌یابد.
چه چیزهایی باعث افزایش آن می‌شود؟
افزایش گلبول‌سفید،لکوسیتوز نام دارد و به مقادیر بالاتر از ۱۰هزار گفته می‌شود. که به طور معمولنشان‌دهنده عفونت، التهاب، تخریب بافت بدن و یا لوسمی یا سرطان خون است. ضربه وجراحت، استرس و تب هم مقدار WBC را افزایش می‌دهند.
نکته:
عمل اصلی گلبو‌ل‌سفیدمبارزه با عفونت و حذف عوامل خارجی و مزاحم است و در مواقع آلرژ‌ی‌ها هم این سلول‌ها مسوول بروز واکنش هستند.
تغییر هر کدام از انواع WBC معنی خاص خود را دارد و ممکن است نشان‌دهنده عفونت با میکروب، ویروس و یا حتی استرس باشد.
فعالیت شدید بدنی و ورزش سنگین هم برای مدتی باعث بالا رفتن تعداد WBC در خون می‌شود. بارداری و زایمان هم این مقدار را افزایش می‌دهند.
Hgb
در برگه‌های آزمایش مختلف ممکن است به صورت‌های مختلف HGB،Hg، یا Hgb نوشته شود. هم اینها مخفف کلمه هموگلوبین، یکی از عناصراصلی تشکیل دهنده گلبول‌ قرمز است. این ماده که در آن آهن به کار رفته خود از اسیدآمینه تشکیل شده و جایگاه‌های مختلفی برای ترکیب با اکسیژن دارد. هموگلوبین در جاییکه اکسیژن زیاد وجود دارد با آن ترکیب می‌شود و در محیط کم اکسیژن آن را آزادمی‌کند.اندازه‌گیری مقدارکلی هموگلوبین در واقع نوعی نشان‌هنده تعداد گلبول‌های قرمز است.مقادیر اصلی: مقدار طبیعی برای آقایان بین ۱۴ تا ۱۸ گرم در هر دسی‌لیتراست و برای خانم‌ها مقادیر بین ۱۲ تا ۱۶ گرم در هر دسی‌لیتر طبیعی محسوب می‌شود.
محدوده خطر: هموگلوبین زیر ۵ و بالای ۲۰ مقادیر بحرانی به حساب می‌آیندو حتما نیازمند رسیدگی فوری هستند.
چه چیزهایی باعث کاهش آن می‌شود؟
دقیقا همان دلایل کاهش گلبول‌های قرمز چون هموگلوبین را هم تخریب می‌کنند باز کاهش مقدار آن در خون می‌شوند. کم‌خونی، خون‌ریزی شدید، سرطان، سوءتغذیه، بیماری لوپوس، بیماری‌های کلیویو بزرگی طحال باعث کاهش هموگلوبین می‌شوند. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، آسپیرین وایندومتاسین و همچنین داروهای ضدسرطان هم هموگلوبین خون را کممی‌کنند.
چه چیزهایی باعث افزایش آن می‌شود؟
مشکلات ریوی، سوختگی شدید، نارسایی مزمن ریه واز دست دادن زیاد آب (دهیدراسیون‌) مقدار این ماده حیاتی را افزایش می‌دهند. جنتامایسین و متیل‌دوپا هم جزو داروهایی هستند که عوارض جانبی‌شان افزایش Hgb است.
نکته:
مقدار Hgb در بارداری کاهشمی‌یابد چون با اینکه خون‌سازی کمی بیشتر شده است اما حجم مایع بدن و خون بالا رفته و مقدارکلی هموگلوبین در هر دسی‌لیتر آن کاهش می‌یابد.
زندگی در ارتفاع هم به خاطر نیاز بیشتر بدن به اکسیژن وکمبود اکسیژن محیط باعث تولید بیشتر هموگلوبینمی‌شود.
در طحال اغلب سلول‌های پیرخون تخریب می‌شوند. بزرگ شدن طحالیعنی تخریب بیشتر سلول‌ها و به همین دلیل به دنبال آن کاهش RBC و Hgb رخمی‌دهد.
Plt
پلاکت‌ها، اجزای کوچک دیسک شکلی هستند که در خون وجود دارند و از بقیه سلو‌ل‌های خونی بسیار کوچک‌ترند. اینساختارها حاوی آنزیم‌هایی هستند که باعث انعقاد خون می‌شوند و وظیفه اصلی آنهاجلوگیری از خون‌ریزی و خارج شدن گلبول‌قرمز از داخل رگاست.
Plt نشان‌دهنده تعدادپلاکت‌ها در هر میلی‌لیتر مکعب خون است و عدد مربوط به آن معمولا بزرگ‌ترین عددبرگه آزمایش خون است.
به غیر از کنترل سیستمانعقادی خون، از میزان پلاکت برای بررسی روند بهبود نارسایی مغز استخوان وبیماری‌های خونی هم استفاده می‌شود.مقادیر طبیعی: پلاکت بین ۱۵۰ هزار تا ۴۰۰ هزاردر هر میلی‌مترمکعب خون برای بزرگسالان طبیعی است. در نوزادان این مقدار کمی بیشتراست.
محدوده خطر: پلاکت زیر ۵۰‌ هزار یا بیشتر از یک میلیون کاملا غیرطبیعی است و نیازمند توجه ویژهاست.
چه چیزهایی آن را کاهش می‌دهد؟
بزرگ شدن طحال، خون‌ریزی شدید و مصرف پلاکت،لوسمی یا سرطان خون ترومبوسیتوپنی، (انواع وراثتی کمبود پلاکت)، انعقاد منتشر خوندر داخل رگ‌ها، شیمی‌درمانی بعد از سرطان، عفونت و نارسایی مغز استخوان باعث کاهش PH می‌شود. عدم تولید پلاکت هم می‌تواند به خاطر مشکلات استخوانیباشد.
چه چیزهایی آن را افزایش می‌دهد؟
بیماری‌ آرتریت روماتویید،کم‌خونی فقر آن و مشکلات بعد از برداشت طحال باعث افزایش مقدار پلاکت می‌شوند.
به این عوامل می‌توان بعضی سرطان‌ها و بیماری‌های ژنتیکی خاص را هم اضافه کرد.
نکته:
ورزش شدید و قدرتی باعثافزایش میزان پلاکت می‌شود. در هنگام قاعدگی مقدار پلاکت کمی کاهش پیدامی‌کند.
قرص‌های ضدبارداری باعث بالا رفتن مقدار پلاکت می‌شوند. در حالی که استامینوفن پلاکت را کاهش می‌دهد.
صبح آزمایش خون بدهید
انجام آزمایش خون یکی از ساده‌ترین روش‌های آزمایش است. با پیشرفت تکنولوژی و وجود دستگاه‌های جدید معمولا پس از چند دقیقه می‌‌توان پاسخاین آزمایش را دریافت کرد.
برای انجام این آزمایش حدود ۵ تا ۷ میلی‌لیتر از خون وریدی لازم است که معمولا آن را در یک لوله آزمایش که باماده ضدانعقاد خون پوشیده شده است جمع‌آوریمی‌کنند.
برای حل شدن بهتر ماده ضدانعقاد با خون موقع‌ خون‌گیری وکمی بعد از آن لوله را تکان می‌دهند.در طی انجام آزمایش باید از هر اتفاقی که موجب تخریب سلول‌های خونی می‌شود جلوگیری کرد.بعد از انجام آزمایش باید مدتی روی محل خون‌گیری فشار وارد کرد تا خون بند بیاید. در موارد کم‌‌خونی شدید هم خون‌گیری برای انجام آزمایش خون مشکلی ایجاد نمی‌کند.برای کسانی که ترس از سوزن و یا دیدن خوندارند باید تمهیدات ویژه در نظر گرفته شود.MCV: عبارت است از حجم متوسط گلبول‌های قرمز.
میزان طبیعی MCV = fl 96-80 اســـــــــــت fl (femtoliter) واحــــــد سنجش MCV بوده و معادل lit 15- 10 است .
نحوه اندازه‌گیری MCV : دستگاههای هماتولوژی حجم تعداد زیادی از RBC ها را اندازه‌گیری کرده و میانگین آنها را محاسبه می‌‌نمایند.
تفسیر: با استفاده از MCV می‌توانیم گلبول‌های قرمز را از نظر حجم در سه گروه Normocyte ، Microcyte و Macrocyte قرار دهیم. RBC های محـــــــــــدودة fl 96-80 = Normocyte هستند، بالای ۱۰۰ ماکروسیت و زیر ۸۰ میکروسیت هستند.
• برای اینکه بتوانیم MCV را درست تفسیر کنیم باید تغییرات آن را در دوره‌های مختلف زندگی بدانیم:
در بدو تولد MCV معادل fl 118-103 است، سپس به موازات رشد کودک MCV کاهش می‌یابد و در یک‌سالگی به کمترین حد خود می‌رسد و میزان آن به fl 8 ± ۷۸ می‌رسد.
نکته: باید بدانیم که ایندکس های خونی در هر شخصی ثابت است و تغییراتش نباید از ۱ ± تجاوز کند مثلاً اگر MCV فردی fl 85 است، با آزمایش‌های متعدد باید بین fl 86-84 باشد و اگر فرضاً میزان آن ۷۵ شود باید همه چیز مجدداً بررسی شود، با استفاده از فـــــــــــرمول DF 1 و Mentzen index در مطب می‌توان از MCV برای تشخیص فقر آهن از تالاسمی استفاده کرد.
*اگر DF منفی بود تالاسمی و اگر مثبت بود فقر آهن است.
DF=MCV-RBC-(5 × Hb)-3.4
MI= MCV/RBC
• اگر MI زیر عدد ۱۳ باشد تالاسمی و اگر بالای عدد ۱۳ باشد فقر آهن است.
MCV معدل اندازه RBC را به ما نشان می‌دهد؛ یعنی ممکن است اگر MCV فردی مثلاً fl 80 باشد، RBC کوچک، بزرگ، یا نرمال داشته باشیم ؛حال چه فاکتوری می‌تواند به ما نشان بدهد که چه میزان RBC های کوچک یا بزرگ داریم، این فاکتور RDW نام دارد.
RDW در واقع دامنه پراکندگی حجم RBC ها را به ما نشان می‌دهد.
مثال: در دو گروه درسی نمرة چهار دانشجو عبارتند از ۲۰-۲۰ و ۰و ۰و در گروه دیگر ۱۰-۱۰-۱۰-۱۰ است معدل هر دو گروه ۱۰ است همان چیزی که MCV به ما نشان می‌دهد. اما گروه اول و دوم با هم خیلی فرق دارند ما با S.D یا انحراف معیار می‌توانیم تفاوت این دو را کشف کنیم. در گروه دوم انحراف معیار صفر و در گروه اول انحراف معیار ۱۰ است. بنابراین MCV معدل را به ما می‌گوید ولی RDW انحراف معیار را به ما اعلام می کند. در دستگاه‌های اتوماتیک این انحراف معیار حجم به صورت درصدی از میانگین بیان می‌شود و همانطور که می‌دانیم بیان انحراف معیار بصورت درصدی از میانگین را Coefficient of Variation می‌گویند که عبارت است از ۱۰۰ × CV= RDW= SD/MCV لذا RDW که دستگاه آنرا بصورت CV محاسبه می‌کند، نشان می‌‌دهد که چقدر پراکندگی از نظر حجم RBC ها وجود دارد. به عبارت دیگر RDW معیاری است برای Anisocytosis .
تفسیر RDW
RDW بطور نرمال زیر ۱۵% است، هرگاه میزان آن بالا رود نشان دهنده آنیزوسیتوز ۱ است.
وقتی در جواب بیمار ( Report sheet ) هیپوکروم میکروسیتیک آنمی وجود داشته باشد، دو تشخیص افتراقی داریم :
• ۱٫ آنمی فقر آهن
• ۲٫ تالاسمی مینور
حال اگر RDW بالا باشد (بیشتر از ۱۵%)، به نفع فقر آهن و اگر پایین باشد به نفع تالاسمی مینور است.
در برخی مقالات RDW بالا بعنوان یک اخطار اولیه است برای شروع یک آنمی فقر آهن.
اگر RDW بین ۱۸-۱۵% باشد، آنیزوسیتوز ۱ + است.
اگر RDW بین ۲۲-۱۸% باشد، آنیزوسیتوز ۲ + است.
اگر RDW بیش از ۲۲% باشد، آنیزوسیتوز ۳ + است.
• حال اگر MCV بالا باشد و RDW هم بالا باشد یعنی اینکه : ۱) RBC ها ماکروسیتیک هستند ۲) اختلاف در اندازه‌ها هست. چه تشخیص افتراقی مطرح می‌شود؟ جواب: آنمی مگالوبلاستیک.
• حال اگر MCV بالا ولی RDW طبیعی بود، یعنی اینکه:
۱) RBC ها ماکروسیتیک هستند
۲) اختلاف در اندازه ندارند. چه تشخیص‌های افتراقی مطرح می‌شود؟
Aplastic anemia
Anemia of liverdix
Mean Cell Hemoglobin : MCH
میانگین میزان RBC Hb ها را نشان می‌دهد.
میزان نرمال: ۲۷-۳۱ pg (Pico gram=10 -12 gr)
:HDW
دامنه پراکندگی هموگلوبین RBC ها و یا انحراف معیار Hb .
میزان نرمال :HDV 3.4
اگر در فردی HDW کمتر از ۴/۳شد، یعنی RBC ها از نظر وجود هموگلوبین یکدست هستند و اگر HDW بالاتر از۴/۳ باشد، یعنی RBC ها از نظر محتوای هموگلوبین مختلف هستند ( Anisochromia ). مثال این حالت در ٍ Sideroblastic Anemia است و یا در فقر آهن و در ترانسفیوژن می‌باشند.
MCHC : یعنی میزان هموگلوبین در حجم مشخصی از RBC ها
میزان نرمال ۳۳-۳۷% gr .
• یکی از شاخص‌های کمبود آهن کاهش MCHC است و ما در هر بیماری که MCHC را پایین دیدیم، باید به فکر آنمی فقر آهن بیافتیم و هر گاه MCHC بالا بود، باید به فکر spherocytosis باشیم.
MPV 2 : حجم متوسط پلاکتی
میزان نرمال: ۷٫۲-۱۱٫۱ fl
برای تفسیر MPV باید همیشه شمارش پلاکتی را در نظر بگیریم.
میزان نرمال شمارش پلاکت:
mm 3 / 10 3 ×۴۰۰- ۱۵۰× ۱۰۰
تفسیر MPV
الف) حالت اول: PLT بالا، MPV پایین: در برخی بیماری‌ها مثل بیماری‌های کلاژن واسکولار و برخی نئوپلاسم‌ها مثل کانسر Breast ، بیماری هاچکین ۲ و برونکوژنیک کارسینوما ۳ و برخی نئوپلاسم‌های مخفی این حالت دیده می‌شود.
ب) حالت دوم: PLT بالا، MPV بالا: این حالت معیاری برای بیماری‌های میلوپرلیفراتیو مثل CML ، میلوفیبروز، PVC ، Essential thrombocytemia می‌تواند باشد.
در این بیماری‌ها پلاکت‌ها به علت نقص در stem cell بزرگ، غول‌آسا و دارای کمبود گرانول ( Hypogranular ) می‌شوند و در لام بصورت توده‌های بزرگ همراه با پاهای کاذب دیده می‌شوند.
حالت سوم: PLT پایین، MPV بالا: (یعنی thrombocytopenia ) مثــــــــلاُ PLT= 70/000 و MPV= 16fl
مثال شایع این حالت:
از بین رفتن پلاکت‌ها در خون محیطی مثل ITP 4 که مگاکاریوسیت‌ها پلاکت‌های جوان را که size بزرگتری دارند، به خون محیطی می‌‌فرستند.
بیماری برنارد سولوئر ۵ (دارای خونریزی و ترومبوسیتوپنی ارثی).
• ۱٫ Gray Plateler syn
may hygglindix
حالت چهارم: PLT پایین، MPV پایین یا نرمال: که در این حالت مغز استخوان تنبل است و نمی‌تواند پلاکت کافی بسازد مثل آنمی آپلاستیک. کلاً در بیماری که ترومبوسیتوپنی دارد، دو بیماری در تشخیص افتراقی بیشتر مطرح است و MPV به مادر تشخیص کمک می‌کند:
الف) ITP
ب) آنمی آپلاستیک
یعنی اگر MPV بالا بود، به نفع ITP و اگر MPV نرمال یا پایین بود، به نفع آپلاستیک آن می است.
PDW : Platelet Distribiution Width : (دامنه پراکندگی حجم پلاکت)
PDW : معیاری است که کوچک یا بزرگ بودن پلاکت‌ها را به ما نشان می‌دهد.