مقدمه: توکسوپلاسموزیس یک بیماری عفونی است که در اثر آلودگی به انگل توکسوپلاسماگوندی ایجاد می‌شود. اغلب افرادی که

با این انگل آلوده می‌شوند بدون علامت هستند. اگر این افراد در طول زندگی خود دچار نقص سیستم ایمنی شوند (ابتلا به ایدز، ابتلا به سرطان و شیمی‌درمانی و…) امکان فعال شدن مجدد این عفونت انگلی وجود دارد.
راه انتقال: گربه میزبان اصلی این انگل است و سیکل تکاملی این انگل در بدن گربه طی می‌شود. گربه انگل را به شکل اووسیت از راه مدفوع خود دفع می‌کند و انسان در اثر تماس با مواد غذایی نظیر سبزیجات خام آلوده به مدفوع گربه مبتلا به این عفونت می‌شود.
پستانداران اهلی نظیر گاو و گوساله نیز مخزن این انگل هستند و پس از طی قسمتی از مراحل تکامل انگل به شکل کیست در گوشت این حیوانات باقی می‌ماند. مصرف گوشت خام یا نیم‌پز گوساله یا گاو (به‌خصوص در کشورهایی مثل فرانسه که گوشت را به این صورت مصرف می‌کنند) یکی از راه‌های انتقال است.
شیوع عفونت: شیوع این عفونت در کشورهای مختلف متفاوت است. برای مثال در آمریکا شیوع آن ۸/۱۵ درصد ولی در کشور فرانسه ۸۷ درصد است.
علائم بالینی: ۸۰ تا ۹۰ درصد از مبتلایان به عفونت توکسوپلاسما که دچار نقص سیستم دفاعی بدن نیستند، بدون علامت هستند. در بین افراد علامت‌دار شایع‌ترین تظاهر بالینی، بزرگی غدد لنفاوی در ناحیه گردن است که غدد لنفاوی در این ناحیه به صورت دوطرفه بزرگ می‌شوند ولی درد ندارند. در نواحی دیگر بدن نیز امکان بزرگ شدن غدد لنفاوی وجود دارد (از جمله غدد لنفاوی داخل شکم)، قطر غدد لنفاوی تا ۳ سانتی‌متر نیز می‌رسد. در برخی از بیماران علائم بالینی نظیر تب، لرز، تعریق، سردرد، درد عضلات، گلودرد و ضایعات پوستی قرمز رنگ وجود دارد. در اغلب بیماران سیر بالینی خود محدودشونده است و پس از طی یک دوره (چند هفته تا چند ماه) خود به خود بهبود می‌یابد.
در موارد خیلی نادر، بیماری به صورت شدید ظاهر می‌شود و ممکن است سبب درگیری ریه، کبد، مغز و چشم شود.
توکسوپلاسموزیس در حاملگی: آلودگی در زنان حامله بعد از مصرف آب یا غذای آلوده به اووسیت انگل یا مصرف گوشت گوساله یا بره یا خوک یا مرغ ایجاد می‌شود. انتقال عفونت به جنین از طریق جفت انجام می‌شود و احتمال انتقال به جنین با افزایش سن حاملگی افزایش می‌باید. برای مثال انتقال در سن ۶ تا ۲۰ هفته حاملگی ۲۱ درصد، ۲۱ تا ۳۰ هفته حاملگی ۶۳ درصد و در ۲۱ تا ۳۰ هفته حاملگی ۸۹ درصد است.
علائم بالینی در حاملگی: آلودگی در هفته‌های اول حاملگی با علائم بالینی خیلی شدید در جنین همراه است که منجر به سقط در سه ماهه اول حاملگی می‌شود. در مطالعه‌ای روی ۵۰۰ زن حامله، شیوع بیماری مادرزادی شدید در سه ماهه اول ۱۱ درصد، سه ماهه دوم ۴ درصد و در سه ماهه سوم صفر درصد می‌باشد.
اغلب نوزادان با توکسوپلاسموز مادرزادی در هنگام تولد بدون علامت هستند (۹۰-۷۰ درصد) اگرچه در برخی نوزادان علائم بالینی به صورت تب، راش، بزرگ کبد و طحال، میکروسفالی (کوچکی جمجمه)، تشنج، زردی، بزرگی غدد لنفاوی به صورت منتشر به ندرت دیده می‌شود.
در برخی نوزادان نیز علائم بالینی به صورت درگیری چشم (کوریورتینیت) می‌باشد.
تشخیص: همانطور که ذکر شد در اغلب موارد، بیماری بدون علامت است و تشخیص به‌خصوص در زنان حامله با انجام تست‌های سرولوژیک داده می‌شود. ولی در مواردی که بیماری علامت‌دار است. علائم بالینی به صورت بزرگی غدد لنفاوی و یا کاهش بینایی (معمولا یکطرفه) ظاهر می‌شود که متخصص چشم بعد از معاینه چشم متوجه کوریورتینیت شده که با انجام تست‌های سرولوژیک تشخیص اثبات می‌شود.
در زنان حامله پس از مثبت شدن تست سرولوژی باید از تست‌های تشخیصی دقیق‌تر نظیر آمینوسنتز و بررسی dna انگل در مایع آمنیوتیک برای اثبات تشخیص استفاده شود.
درمان: در افراد غیرحامله و بدون نقص ایمنی که علائم بالینی به صورت بزرگی غدد لنفاوی است نیازی به درمان نمی‌باشد ولی در موارد توکسوپلاسموزیس چشم باید درمان دارویی برای بیمار شروع شود.
درمان در زنان حامله: در زنانی که تشخیص عفونت حاد در حاملگی داده می‌شود می‌توان درمان را با اسپیرومایسین شروع کرد. ولی این دارو از جفت عبور نمی‌کند، بنابراین اگر جنین آلوده شده باشد این درمان تاثیری روی او ندارد. به همین دلیل حتما در سه‌ ماهه دوم حاملگی حداقل ۴ هفته بعد از تشخیص عفونت حاد در مادر آمینوسنتز جهت انجام آزمایش pcr برای تایید تشخیص عفونت حاد در جنین انجام شده و در صورت مثبت بودن آزمایش از درمان‌های دارویی دیگر استفاده شده و یا برای جنین سقط درمانی در نظر گرفته می‌شود.
پیشگیری: بهترین اقدام برای پیشگیری از ابتلا به این عفونت انگلی آموزش زنان حامله در زمینه راه‌های انتقال این انگل و خودداری از انجام اقداماتی است که منجر به انتقال این انگل می‌شود که می‌توان به چند مورد آن اشاره کرد:
۱- زنانی که در منزل از گربه نگهداری می‌کنند باید در هنگام تمیز کردن محل نگهداری گربه از دستکش استفاده کنند.
۲- در هنگام تمیز کردن باغچه از دستکش استفاده شود.
۳- میوه و سبزیجات قبل از خوردن به طور کامل شسته شوند.
۴- چاقو، تخته‌ای که برای خرد کردن گوشت استفاده می‌شود و سینک آشپزخانه، بعد از تهیه غذا کاملا شسته و ضدعفونی شوند.
۵- خودداری از خوردن گوشت پخته، میوه و سبزیجاتی که احتمال آلودگی آنها وجود دارد.
۶- گوشت باید در دمای ۶۶ درجه سانتیگراد، یا بیشتر پخته شود یا حداقل یک روز قبل از مصرف در فریزر نگهداری شود.
۷- از چشیدن گوشت در حالی که در حال پخته شدن است خودداری شود.
۸- گوشت دودی یا به صورت کباب یا نگهداری شده در نمک مطمئن نیست.
۹- بعد از تماس با گوشت خام دست با آب و صابون شسته شود.
۱۰- از مصرف تخم‌مرغ خام، شیر غیرپاستوریزه و آب تصفیه نشده خودداری شود.