• خرید vpn
  • ما هنـوز به فـردایی روشـن امید داریم

    صفحه اصلی » نقد و بررسی فیلم و سريال » برنامه کودک گل سرسبد برنامه های تلویزیون در دهه ۶۰
    کد خبر : 637786

    برنامه کودک گل سرسبد برنامه های تلویزیون در دهه ۶۰

    برنامه کودک گل سرسبد برنامه های تلویزیون در دهه ۶۰Reviewed by Farnaz on Jul 15Rating: اگر برنامه کودک را گل سرسبد برنامه های تلویزیون در دهه ۶۰ بنامیم، سخن به گزافه نگفته ایم، البته با در نظر گرفتن محدودیت تعداد شبکه های تلویزیونی و محدودیت مضمون و سوژه که در این دهه بحرانی بر همه…

    برنامه کودک گل سرسبد برنامه های تلویزیون در دهه ۶۰Reviewed by Farnaz on Jul 15Rating:

    اگر برنامه کودک را گل سرسبد برنامه های تلویزیون در دهه ۶۰ بنامیم، سخن به گزافه نگفته ایم، البته با در نظر گرفتن محدودیت تعداد شبکه های تلویزیونی و محدودیت مضمون و سوژه که در این دهه بحرانی بر همه سویه های هنر و رسانه های متأثر از آن حاکم بود.

    با این پیش فرض، اگر مجموعه های تولید داخلی همچون «محله برو بیا»، «محله بهداشت» و «بازم مدرسه ام دیر شد» را از آثار خاطره انگیز کودک و گل سرسبد آنها بنامیم نیز سخن به گزافه نگفته ایم.

    در اولین گام برای بسط این مقدمه لازم است نگاهی داشته باشیم به وضعیت عمومی جامعه در اوایل دهه ۶۰ یعنی سال ۶۲ که این مجموعه ها تولید شدند و روی آنتن تلویزیون رفتند.

    سال هایی پرمخاطره، به دلیل جنگ تحمیلی در کشورمان؛ سال هایی که بحران و تشنج نه فقط در مرزها، شهرها، میدان ها و کوچه ها بلکه پشت در خانه ها قدم می زد تا راهی به درون پیدا کند.

    هنوز از مرزبندی های عقیدتی، سیاسی، فرهنگی و… زمان زیادی نگذشته بود و مردم در کش و قوس همسازی با معیارهای تازه بازیافته و رسیدن به ثبات بودند که جنگ تحمیلی فاصله رسیدن را بیشتر کرد.

    حالا این مردم بودند و خطر تهاجم دشمن. زندگی ای که باید جریان می داشت و کودکانی که باید در محیطی امن و شاد رشد می کردند، فکر می کردند و ساخته می شدند.

    رویا و تخیل پردازی ذهن کودکان نباید دستخوش شرایط بحرانی می شد چون کودکان آینده ساز فردا و در واقع سازنده زمینه ای برای رسیدن به فرداهای بهتر بودند همان طور که کودکان هر نسل و مقطعی بار این امانت خطیر را بر دوش می کشند.

    با این تعبیر چه بسا بتوان چرایی اهمیت و جایگاه ویژه ای را که در این دهه به کودکان و نوجوانان در ساخت برنامه های تلویزیونی داده شد، تحلیل کرد.

    در این دهه هنرمندانی جوان و تحصیلکرده در داخل و خارج کشور به شکلی خودجوش جذب یک حرکت همگانی برای احیای برنامه های سالم کودکانه شدند که متأسفانه این حرکت در هیچ دهه ای تکرار نشد، اما برکات آن هنوز هم شامل حال هنر و فرهنگ ماست.

    محله بروبیا و محله بهداشت نمونه ای از این مجموعه های ماندگار هستند که با تکیه بر بازیگرانی جوان و صاحب تفکر جرقه آغاز حرکت برای ساخت برنامه های آموزشی ـ نمایشی را در قالب بخش های کودکانه با چاشنی فانتزی کودکانه فراهم کردند.

    بیشتر بازیگران این مجموعه هرچند چهره و مشهور نبودند، اما از دانش آموختگان هنری در رشته های مختلف بوده و ریسک حضور در نقش کودکان را پذیرفتند. نکته مهم تر این که با هوشمندی و تکیه بر تخصص بازیگری خود از دام لودگی فراتر رفته و این خطر را به فرصتی برای احیای برنامه های کودکانه تبدیل کردند.

    این مجموعه با تکیه بر ساختار برنامه های آیتمی، چند بخش و با محوریت کاراکتر و تیپ های نمایشی نامی آشنا داشت. شخصیت هایی مثل سوپرمن، انسان اولیه، هپلی، کیمیاگر و… که این بخش ها در هر قسمت متناسب با تم محوری یک موقعیت طنز را به تصویر می کشیدند.

    در کنار این بخش های مختلف، یک بستر و قصه محوری هم وجود داشت که حرف و پیام اصلی کار از خلال قصه شکل گرفته بین آدم ها و روابط آنها بیان می شد.

    این بستر محوری، قصه روزمره زندگی در یک محله مینی مال بود که اهالی آن را یک پلیس، یک پزشک، یک بقال، مادرِ کَلّه (کله تنها عروسک این مجموعه بود) به نمایندگی از همه مادرها و تعدادی پسربچه تشکیل می دادند که هر یک خلق و خویی خاص داشتند.

    در واقع گزینش این کاراکترهای نمایشی در مجموعه ای که قرار بود اصول اولیه زندگی شهری در قالب مسائل راهنمایی و رانندگی، اصول بهداشتی و… را به شیوه ای نمایشی برای مخاطب کودک قابل درک و تأثیرگذار کند، به شیوه ای انجام شده بود که بتواند با تکیه بر روحیات کودکانه باورپذیری و جذابیت داشته باشد.

    چگونگی تبدیل شدن دام لودگی به فرصتی برای احیای برنامه های کودکانه از همین انتخاب ها شروع شد؛ انتخاب شخصیت ها و موقعیت های نمایشی هنگام نگارش فیلمنامه بخش های مختلف و پس از آن انتخاب بازیگران جوان و بزرگسالی که حضور آنها در نقش کودکان با یک پیش فرض باورپذیر شد.

    این که مخاطب می داند و می بیند که این بازیگران بزرگسال هستند نه کودک پس آنچه می توانست چرایی این حضور را منطقی جلوه دهد تکیه بر جزئیات رفتاری در شخصیت پردازی هنگام نگارش و تیپ سازی هنگام اجرا بود که حضور آنها را در این نقش ها ملموس جلوه می داد.

    در عین حال یکدست بودن بازی ها و حرفه ای بودن این بازیگران، مخاطب را متوجه اهمیت این وجه تخصصی می کرد که در نهایت تأثیرگذاری و ماندگاری را به دنبال داشت.

    به همین دلیل است که امروز نمی توان بازیگران برجسته ای چون حمید جبلی ، آتیلا پسیانی ، اکبر عبدی ، مرحوم حسین پناهی، محمود جعفری، مرتضی ضرابی و… را بدون تصویر ماندگارشان در این مجموعه به یاد آورد.

    همچنین بازیگرانی مثل رضا رویگری، فردوس کاویانی، مرحوم رضا ژیان، حسین محب اهری، فاطمه نقوی، اکبر رحمتی و… چراکه انتخاب ها درست بوده و تأثیرگذاری از ورای سی سال گویای همه چیز است.

    محله برو بیا و محله بهداشت با تکیه بر ساختاری که آن زمان برای مجموعه های تلویزیونی کودکانه تازگی داشت توانستند تنوع، پیام رسانی و در عین حال نگاه تخصصی به بازیگری، برنامه سازی و… را در هم ادغام کرده و مخاطب را جذب کنند.

    تلفیق این ویژگی ها در کنار هم باعث شد هم فضای کودکانه و فانتزی کار حفظ شود هم انتقال پیام و شعارها با این چینش به شکلی حرفه ای صورت بگیرد.

    این تجربه موفق باعث شد در دهه ۷۰ و ۸۰ نیز تجربه هایی مشابه در ساخت مجموعه های کودکان و بزرگسالان انجام شود اما تجربه منحصر به فرد حضور بازیگران بزرگسال در نقش کودکان و باورپذیری آن برای مخاطب، مختص به این دو مجموعه ماند.

    در مجموعه های «سیب خنده»، «قطار ابدی» و… هرچند ساختار آیتم در کنار یک خط قصه محوری برای کار انتخاب شد اما در بخش های این مجموعه کودکان به جای کودکان و بزرگسالان به جای بزرگسالان قرار گرفتند.

    در واقع با فاصله گرفتن از این خطر، وجه جذابیت بیشتر در بازسازی فضا و موقعیت کاراکترهای خاطره ساز مثل حسن کچل، رابین هود، نرون، شهرزاد قصه گو و… مد نظر قرار گرفت.

    همین نمونه کافی است تا به عمق ریسک پذیری سازندگان و بازیگران این دو مجموعه خاطره ساز در دهه ۶۰ پی ببریم که با اطمینان به داشته های خود و مایه های مستعد موجود، قدم در این مسیر گذاشته و امضای خاص خود را پای کار گذاشتند.

    مجموعه دیگری که این ویژگی را به درستی در انتخاب لوکیشن های رئال متناسب با فضای قصه خلق کرد «بازم مدرسه ام دیر شد» بود. مجموعه ای با حضور بازیگر جوانی به نام اکبر عبدی که در محله برو بیا و محله بهداشت درخشید.

    قصه مجموعه با محوریت نظم و ترتیبی که یک دانش آموز دبستانی باید داشته باشد، در هر قسمت مصایب یک دانش آموز بی نظم و مسائل برآمده از این وضعیت را به تصویر می کشید که با توجه به زمان و مکان متعلق به همان دوره و مقطع بود.

    به همین دلیل تلفیقی از فضاهای داخلی و خارجی در کنار رئالیته ای که چنین قصه ای نیاز داشت، باورپذیری و جذابیت این مجموعه را افزایش داد.

    در عین حالی که عبدی در این مجموعه نیز بازیگر بزرگسالی بود که در نقش کودکان قرار گرفت و به خاطر فیزیک انعطاف پذیرش توانست باورپذیر شود بخصوص که او تنها کاراکتری بود که این شرایط خاص را داشت.

    در طول مسیری که محسن در هر قسمت طی می کرد و به بهانه های مختلف دیر می کرد تا به در بسته مدرسه برسد، همیشه به یک مرشد و بچه مرشد هم می رسید که در گوشه ای بساط نقالی داشتند و بخشی از پیام و توصیه های اخلاقی و آموزشی مجموعه و پیامدهای بی نظمی در این قالب به مخاطب منتقل می شد.

    در کنار جذابیت های ملموسی که این مجموعه به واسطه فضای رئالیته کار دارا بود و جملات تکرارشونده و موتیف های کلامی و شعرگون که هر بار در موقعیتی مشابه تکرار می شدند، نوع استفاده از اشیا و وسایل نیز در این مجموعه هوشمندانه بود.

    شئی مثل کیف مدرسه که کوچک بودن آن در مقابل ابعاد بزرگ بازیگر باعث می شد این تضاد بیشتر به چشم بیاید و…

    واقعیت این است برای مخاطبی که مجموعه های محله برو بیا، محله بهداشت و بازم مدرسه ام دیر شد و بسیاری دیگر از این آثار قدیمی را دیده و امروز از آنها یاد می کند، فقط خود اثر و وجوه تکنیکی نیست که اهمیت پیدا می کند بلکه نکته نهفته، حس و حال و جوّی است که از تجربه تماشای آنها در ذهن مانده و همچون یک مه رقیق باعث می شود همه چیز را از ورای این مه به خاطر بیاوریم.

    گذشته را پر از امید و آرزو در جمع خانواده و یک تکیه گاه امن به خاطر آوریم که تماشای دسته جمعی چنین برنامه هایی را به تجربه ای منحصر به فرد و به یاد ماندنی تبدیل می کرد.

    شاید به همین دلیل است که برخی (همچون من) دوست ندارند این حس و تجربه ناب را با تماشای بازپخش این مجموعه ها در فضا و حال و هوایی دیگر از بین ببرند. همین دریچه کوچک برای تماشای ازدحام کوچه خوشبخت کافی است.

    ● کار در پلاتو

    دیگر ویژگی مجموعه های محله برو بیا و محله بهداشت تکیه بر فضاهای داخلی و کار در پلاتو بود که حاکمیت فضای بسته در همه بخش ها باعث شد نوعی یکدستی از وجه تصویر وارد کار شود.

    ویژگی دیگری که از کار در فضای بسته و دکور وارد کار شد، انتقال نوعی قرابت و نزدیکی بود که حس فضای نمایشی را در کنار امنیت فضای داخلی و بسته خانه به مخاطب انتقال می داد.

    علاوه بر این که شخصیت های نمایشی به واسطه گریم و لباس های خاص خود که یا متعلق به فضاهای فانتزی و غیر واقعی بود یا گذشته های دور، در لوکیشن داخلی و پلاتو باورپذیری بیشتری داشتند.

    چراکه قرار گرفتن در فضای رئال و لوکیشن های خارجی ـ با توجه به این که هدف مجموعه، ترسیم این دوگانگی و تضاد در کنار هم نبود ـ می توانست به یکدستی و تأثیرگذاری کار لطمه بزند.
            
        
        
    سحر عصرآزاد     
    روزنامه جام جم

    کلیدواژه ها :
    دوره های نوروزی عصر شبکه

    مطالب مرتبط

    ویژه های ایران ویج

    دیدگاهها (۰)



    ;کانال تلگرام ایران ویج اصلاحات نیوز آموزشگاه مهندسی عصر شبکه

    آخرین اخبار و مطالب

    پربحث ترین های هفته

    Sorry. No data so far.