• خرید vpn
  • ما هنـوز به فـردایی روشـن امید داریم

    صفحه اصلی » مقالات , نویسندگان و شاعران » ژاک رانسیر و سیاست ادبیات
    کد خبر : 393961

    ژاک رانسیر و سیاست ادبیات

    ژاک رانسیر و سیاست ادبیات Reviewed by Farnaz on Feb 2Rating: هایدگر معتقد بود متفکر واقعی آن کسی است که یک فکر و فقط یک فکر را تا انتها دنبال کند، زندگی اش را وقف آن کند و تمام آثارش به نوعی تکرار همان فکر باشند.     این گزاره هایدگری کاملا پذیرفتنی است و…

    ژاک رانسیر و سیاست ادبیات Reviewed by Farnaz on Feb 2Rating:

    هایدگر معتقد بود متفکر واقعی آن کسی است که یک فکر و فقط یک فکر را تا انتها دنبال کند، زندگی اش را وقف آن کند و تمام آثارش به نوعی تکرار همان فکر باشند.

     

     

    این گزاره هایدگری کاملا پذیرفتنی است و با نگاهی گذرا به کار متفکران و حتی رمان نویسان بزرگ چنین تکراری را به وضوح می توان دید و ژاک رانسیر، حداقل در کتاب ها و مقالاتی که در باب ادبیات منتشر کرده به همان فکر اولیه اش همواره وفادار بوده است.

    رانسیر در مورد ادبیات یک ایده کلی دارد که البته ایده ای است پیچیده و محل بحث بسیار؛ رانسیر به دنبال شرح رابطه نوشتار با بدن است.

    کتاب اصلی رانسیر درباره ادبیات «جسم کلمات» نام دارد؛ عنوانی که به خوبی گویای دغدغه اصلی رانسیر در مواجهه با متن ادبی است.

    در این کتاب رانسیر طی پرداختن به گستره وسیعی از متون، از کتاب مقدس و شعر وردزورث و ماندلشتام گرفته تا دن کیشوت و رمان های بالزاک و ملویل «سیاست ادبیات» خود را که می توان گفت مهم ترین دستاورد او در عرصه تفکر ادبی است، شرح و بسط می دهد.

    اما «سیاست ادبیات» خود نام مقاله ای است که مهم ترین ایده های رانسیر درباره ادبیات را به شکلی فشرده در خود گنجانده است.

    از عنوان مقاله شروع کنیم: رانسیر از همان ابتدا به صراحت اعلام می کند که درباره عبارت «سیاست ادبیات» برداشت های رایج را باید کنار گذاشت. رانسیر نه به تعهد شخصی نویسندگان کار دارد و نه به محتوای متن شان.

    از نظر رانسیر «سیاست ادبیات» به هیچ وجه ربطی ندارد به رمان هایی که محتوای سیاسی دارند یا به ایدئولوژی سیاسی خاصی وابسته اند و آن را بازنمایی می کنند.

    نکته اصلی مدنظر رانسیر مساله «عمل» است. رانسیر می گوید که ادبیات توان «عمل کردن» دارد، ادبیات شکلی از عمل سیاسی یا «سیاست ورزی» است و از این منظر است که باید آن را خواند.

    سیاست طبق برداشت رانسیر نحوه توزیع امر محسوس است و ادبیات یکی از راه هایی است که می توان از طریق آن، منطق رایج توزیع امر محسوس را دگرگون کرد. چنین است که ادبیات دست به عمل می زند و شأن متن ادبی را باید در تاثیر آن بر عرصه توزیع محسوسات جست.

    از نظر رانسیر، در واقع مشکل اصلی کتاب مهم «ادبیات چیست» سارتر، در همین غفلت سارتر از توانایی «عمل» در ادبیات است. سارتر در «ادبیات چیست» از همان آغاز طبق قراردادی خودساخته، عرصه شعر و نثر را با تمایزی نسبتا سفت و سخت از هم جدا می کند.

    زبان شعر را زبانی کدر می داند و به درون خود ارجاع می دهد؛ زبانی متمرکز که معنا را محدود می کند و هدفش صرفا گزارش واقعیت نیست و زبان نثر را، درست نقطه مقابل شعر می داند؛ زبانی شفاف که جهت حرکتش به بیرون است، در آن کلمات، خود هدف نیستند و وظیفه شان صرفا انتقال پیام یا معنایی است که نویسنده مد نظر داشته است.

    البته از همان آغاز منطق سارتر می لنگد، چون بلافاصله باید با نویسندگانی نظیر جویس و فلوبر تعیین تکلیف کند که طبق تقسیم بندی سارتر، کلمات را همچون شاعران به کار می گیرند. خلاصه اینکه سارتر، به دلیل غفلت از قدرت عمل ادبیات، خواه ناخواه سیاست را چیزی بیرون از ادبیات می بیند و به تعهد سیاسی نویسنده و محتوای متن تقلیل می دهد. مثالی که رانسیر بیشتر به آن می پردازد فلوبر است.

    سارتر، فلوبر را محافظه کار می داند، به این دلیل که فلوبر، که از کارگران و مبارزات شان نفرت داشت، به گفته سارتر، استراتژی نوشتنش را بر این مبنا بنیان نهاده بود که کلمات را از چنگ کارگران و انقلابیون درآورد، نیرویی را که نوشتار مبارزان به کلمه می بخشید از آن سلب کند و از طریق «سنگ کردن» کلمات آنان را بی فایده کند.

    رانسیر نشان می دهد که منتقدان عصر فلوبر به طرز عجیبی از این نویسنده بدعت گذار می ترسیدند و دلیل شان این بود که فلوبر از طریق زدودن مرزهای بین اشخاص مهم و معمولی، موضوعات مهم و بی اهمیت و نظایر آن یا بهتر است بگوییم از طریق نوشتاری بی تفاوت، حرمت ها را می شکند و به «دموکراسی» میدان می دهد.

    در واقع فلوبر کلمات را «یتیم» می کند و فراموش کردن پدر خود حرکتی به سوی دموکراسی زبانی در متن ادبی است. پس مهم نیست فلوبر چه در سر داشت و چه می خواست بکند، نثر او تجسم دموکراسی است.

    به این ترتیب است که رمان های فلوبر «عمل می کنند» توزیع امر محسوس را به هم می ریزند و از این قرار، سیاست ادبیات فلوبر سیاستی رادیکال است، بسیار رادیکال تر از نویسندگان هم عصر او که در شیپور انقلابیون می دمیدند اما متن شان فاقد توان عمل کردن بود.

    اما این ایجاد تغییر در توزیع محسوسات، تبعات دیگری دارد که مهم ترین شان خطاب حذف شدگان است، همان مفهومی که به نوعی محوریت نظریه سیاسی رانسیر را نیز برمی سازد.

    آن متنی که توزیع امر محسوس را به هم می زند، بالطبع به عرصه بخش بندی شده خوانندگان نیز هجوم می آورد و کسانی را خطاب قرار می دهد که پیش از آن مخاطب ادبیات نبوده اند، کسانی که «قرار نبود» بخوانند.

    بسیاری از رمان های قرن نوزدهم درباره قدرت متن نوشته شده اند رمان هایی که موضوع شان قدرت ادبیات است، که شاید مشهورترین شان «سرخ و سیاه» استاندال باشد. برای رانسیر، رمان «کشیش دهکده» بالزاک روایت آن چیزی است که او «دموکراسی به مثابه ادبیات» می نامد. رمان، حکایت دختر جوانی است به نام ورونیک که پدرش آهن فروش است.

    او در فقیرنشین ترین محله شهرستان کوچکی به نام لیموژ زندگی می کند در فضایی اشباع شده از کار، مذهب و پرهیزگاری. یک روز که ورونیک به همراه والدینش قدم می زند، در پیشخوان کتاب فروشی، طرح جلد کتابی توجهش را جلب می کند.

    کتاب «پل و باکره» نام دارد، رمانی که به دلیل معصومیت کودکانه اش شهرت یافته است. دختر کتاب را می خرد و می خواند.

    همه چیز زیر و رو می شود: آن کتاب پاک و زاهدانه در دست و ذهن آن دختر پاک و زاهد همچون مرگبارترین سم عمل می کند. از آن روز به بعد ورونیک قدم به زندگی تازه ای می گذارد و آن چه را بالزاک «آیین ایده آل بودن، مذهب مرگ آور» می نامد، کنار می نهد.

    دختر با رویای دیدن «پل» زندگی می کند و در رویا، زندگی پاک و زاهدانه ای را در کنار پل ادامه می دهد. فاجعه ادامه دارد.

    ورونیک به ازدواجی خالی از عشق با بانکدار ثروتمند شهر تن می دهد و پول دار می شود. این بار در جایگاه اربابی ثروتمند، با جوان کارگر هوشمند و متدینی آشنا می شود. عاشق هم می شوند.

    جوان به دلیل این عشق بی سرانجام به ورطه جنون می افتد و برای آنکه بتواند با دختر فرار کند، پیرمرد را می کشد و اموالش را به سرقت می برد.

    جوان دستگیر، محکوم به قصاص و در نهایت اعدام می شود، بی آنکه نامی از ورونیک بر زبان بیاورد.

    باقی ماجرا، حکایت پناه بردن زن به صومعه است و نکته اینجاست که به جای راهبه، او بدل به زنی تجارت پیشه و موفق در زندگی روزمره می شود؛ زنی بسیار فعال که در «واقعیت» زندگی انسان ها نقش ایفا می کند.

    پس شاید پایان کتاب، که کشیش پس از شنیدن اعترافات زن به این نتیجه می رسد که بهتر است او در واقعیت مداخله کند و واقعیت را تغییر دهد، نقطه تمایز این رمان بالزاک با دیگر رمان هایی است که حول محور چنین موضوعی نوشته می شوند.

    بالزاک به صراحت اعلام می کند که عامل رفع شری که داستان به جان دختر انداخته بود، مداخله او در عالم واقعیت و در واقع «عمل کردن» اوست. برای دفع شر نوعی فرآیند والایش رخ می دهد و کسی که از طریق رمان خطاب قرار گرفت و به این ترتیب، توزیع امر محسوس را به هم ریخت، برای جبران باید لیبیدوی خود را معطوف به تغییر واقعیت و مداخله در محسوسات جهان کند.

    به این معنا که ادبیات بی تردید مهم ترین دستاورد زیباشناختی قرن ۱۹ است. قوی ترین و رساترین خطاب به حذف شدگان، آنانی که در توزیع امر محسوس به عنوان مخاطب ادبیات به حساب نیامده بودند، در همین دوران رخ داد و بی جهت نیست که واژه «ادبیات»

    literature در آغاز قرن ۱۹، در سال ۱۸۰۰ جعل شد.

    مادام دواستال، اعلام کرد که شکل جدیدی از نوشتار هنری جایگزین «بلس لترس» یا همان نوشته زیبا خواهد شد، که ویژگی اش پیوند دادن ادبیات خیالی به جوامع است.

    همین خود منشأ نظام نوینی از نوشتار شد که تا زمان ما ادامه دارد و به نام ادبیات مشهور شده است. در این نظام نوین نوشتاری، ادبیات بیشتر از طریق عیان ساختن شخصیت یک دوره زمانی یا یک جامعه عمل می کند تا از طریق بیان ایده ها و اراده ها.

    در این زمینه، ادبیات در آن واحد هم مانند نظام نوشتاری نوینی نمود می یابد و هم به منزله راه دیگری برای ارتباط با سیاست و بر مبنای این اصل، نوشتار دیگر تحمیل اراده یکی به دیگری، همانند سخنرانی ژنرال یا کشیش، نیست.

    به قول رانسیر «ادبیات، رمزگشایی و آشکار کردن سیمپتوم های وضعیت چیزهاست. ادبیات نشانه های تاریخ را فاش می کند، به همان شیوه ای که زمین شناس می کند: ادبیات سطح گفتار سخنوران و سیاستمداران را می خراشد و قشرها و لایه های زیرین آن را که بنیان حرف سخنوران است، می کاود.»

    به این ترتیب، سیاست ادبیات رانسیر، مبتنی بر «عمل» است. متن سیاست «ندارد» بلکه سیاست «می ورزد» و در این راه نویسنده محافظه کار ممکن است بسیار بیشتر از نویسنده رادیکال قادر به عمل باشد.

    عمل در اینجا دگرگون ساختن توزیع امر محسوس است و این از دید رانسیر، چه بسا مهم ترین غایت ساحت زیباشناسی است.

    مسعود صدیقی

    آفتاب

    دوره های نوروزی عصر شبکه

    مطالب مرتبط

    ویژه های ایران ویج

    دیدگاهها (۰)



    ;کانال تلگرام ایران ویج اصلاحات نیوز آموزشگاه مهندسی عصر شبکه

    آخرین اخبار و مطالب

    پربحث ترین های هفته

    Sorry. No data so far.