• خرید vpn
  • ما هنـوز به فـردایی روشـن امید داریم

    صفحه اصلی » اجتماعی » تاثیر نـواحـی شـهـری بر محیط زیست
    کد خبر : 2032454

    تاثیر نـواحـی شـهـری بر محیط زیست

    تاثیر نـواحـی شـهـری بر محیط زیستReviewed by on Apr 30Rating: به گزارش ایران ویج به نقل از  شبکه اطلاع رسانی راه دانا ؛ زیتون در یادداشتی به قلم پویا مطیع نوع پرور نوشت: اگر تصور میکنید که محیط زیست یعنی درخت، جنگل، دشت و مرتع و زمین­های سر سبز یا کوه و دریا در اشتباه هستید. هر جایی…

    تاثیر نـواحـی شـهـری بر محیط زیستReviewed by on Apr 30Rating:

    به گزارش ایران ویج به نقل از  شبکه اطلاع رسانی راه دانا ؛ زیتون در یادداشتی به قلم پویا مطیع نوع پرور نوشت:

    اگر تصور میکنید که محیط زیست یعنی درخت، جنگل، دشت و مرتع و زمین­های سر سبز یا کوه و دریا در اشتباه هستید. هر جایی که در آن زندگی جریان دارد محیط زیست است و یکی از پربارترین نواحی جهان که زندگی با تراکم، سرعت و ساختار منظم جریان دارد مناطق شهری هستند. در تعاریف جدیدتر علم اکولوژی، مناطق شهر به عنوان یک اکوسیستم (زیست بوم) پیچیده به حساب می آید و اکولوزی شهری، علم مطالعه ارتباط بین موجودات زنده با یکدیگر و با محیط پیرامون خود در محیط زیست شهری است. در این مقاله قصد داریم تا نگاهی به شهرها بیاندازیم ولی اینبار از دیدگاه اکولوژی و محیط زیست.

    محیط شهری یکی از زیست بوم هایی است که توسط جمعیت های متراکم انسانی و سازه­های دست بشر استیلا یافته است. به چنین زیست بومهایی زیست بومهای انسان-چیره[۱] می گویند که منظره ای منحصر به فرد و کاملا مجزا از سایر زیست بومهای  طبیعی به وجود می آورد با این حال تمام روش های مطالعاتی اکولوژی در این زیست بوم نیز قابل اجرا هستند. این مطلعات به دلیل اهمیت حضور غالب انسان در این محیط ارزش بسیار زیادی از جهات سلامت انسان و محیط زیست دارد زیا که ۵۰ درصد جمعیت انسانی جهان در این زیست بوم زندگی میکنند و پیش بینی میشود که تا ۴۰ سال آینده دو سوم جمعیت جهان در شهرها زندگی کنند. این ارزشمندی مطالعاتی باعث میشود تا بررسی رابطه انسان با سایر ساکنان مناطق شهری و همچنین با عناصر غیر زنده با هدف افزایش کیفیت زندگی در شهرها چه برای انسان و چه سایر موجودات دنبال شود و با مدلسازیهای قدرتمند امکان پیش بینی تغییرات زیست محیطی در این زیست بوم ها فراهم اید که با در نظر گرفتن رخدادهای اخیر همچون آلودگی های مختلف شهرهای ایران از جمله شهرهای جنوبی کشور چنین پیش بینی هایی ارزش خود را نشان دهند.

    تاریخچه

    در علم اکولوژی به طور سنتی طبیعت و محیط زیست دست نخورده مورد مطالعه قرار میگرفت تا اینکه از دهه ۱۹۷۰ بسیاری از اکولوزیستها به مطالعه روابط و واکنشهای اکولوژیکی به خصوص آنهایی که درون شهرها رخ میدادند علاقه مند شدند. نمونه های ارزشمند چنین مطالعاتی را می توان در کتاب بازگشت انسان به طبیعت[۲] که توسط ژان ماری پلت در سال ۱۹۷۷۷ به چاپ رسید و نمونه های دیگری همچون کتاب شهرنشینی و تنوع حشرات[۳] (برایان دیویس، ۱۹۷۸۸) و مقاله معروف اسکاپ و همکارانش با عنوان خاک، گیاهان و جانوران زمینهای شهری برلین[۴] (19799) مشاهده نمود که شروع مطالعه شهر به عنوان یک زیست بوم با تمام  رفتارها و خصوصیات زیست بومهای طبیعی به شمار آورد با این تفاوت که عضو مهم و تاثیر گذار در این اکوسیستم انسان است. نخستین بار فرمن و گوردن[۵] در کتاب خود با عنوان اکولوژی منظر[۶] خصوصیات نواحی شهری را متمایز از سایر مناضر بر شمردند و  پنج منظره را معرفی کردند که با توجه به شدت تاثیر انسان بر روی این مناظر طبقه بندی شده بودند که شامل طیفی از طبیعت دست نخورده و بکر تا نواحی مرکزی شهری را شامل میشد.

    اکولوزی شهری دانش بسیار گسترده و پیچیده ای است به طوری که حتی اهداف متفاوتی از مطالعه آن مد نظر است. برای مثال در نوع اروپایی، زیوگان – یعنی گیاهان و جانورانی که در ناحیه مد نظر زندگی میکنند – مورد توجه قرار میگیرد حال آنکه در نسخه آمریکایی اکولوژی شهری مطالعات اجتماعی مناظر شهری در کنار جریانها و فرایندهای این اکوسیستم مورد مطالعه قرار میگیرد.

    روشهای مطالعه محیط زیست شهری

    این روشها شامل روشهای مورد استفاده در اکولوژی است که البته به دلیل خاصیت تکنولوژی محور شهرها و خصوصیات پیچیده تر آن از ابزارها و روشهای جدیدتری نیز برای این کار بهره میبرند که در کل به طور کلی میتوان روشهای شمیایی، بیوشیمیایی، ثبت دما، نقشه های حرارتی/ مطالعه از دور و مطالعات طولانی مدت را نام برد.

    از روشهای شیمیایی برای تعیین غلظت آلوده کننده ها و تاثیرات آنها استفاده میشود. این روشها میتوانند به راحتی اندازه گیری میزان اسدیته ترکیبات موجود در فاضلابها و خروجی کارخانجات تا روشهای پیچیده تری مثل مطالعه تنوع و پراکنش مکانی/ زمانی فلزات سنگین در نواحی صنعتی باشد. در چنین مطالعاتی پرندگاه ساکن نواحی مختلف شهر جمع آوری شده و میزان تجمع عناصر سنگین (مثل جیوه) در جگر آنها مورد اندازه گیری قرار میگیرد که نشانه ای از حضور مقادیر مشابه عناصر زیانبار در بدن انسان است و خطر زندگی در آن ناحیه را گوشزد میکند. این آزمایشات به ما یادآوری میکنند که ما انسانها به وجود تمام فناوری ها و پیشرفتهای صورت گرفته، اجتماعی را ایجاد کرده ایم که با زندگی در آن خود را در معرض انواع آلودگیها و بیماری ها قرار میدهیم. با در کنار هم قرار دادن این اطلاعات نقشه ی جامع آلودگی در شهر قابل رسم خواهد بود که نشان میدهد کدام نواحی شهر محیط زیست سالم تری برای انسان تشکیل میدهند که در کشورهای پیشرفته شهرداری ها وظیفه تبیین چنین نقشه هایی را ه عهده دارند که از جمله معیارهای قیمت گذاری زمین های شهری نیز به حساب می اید که متاسفانه در کشور ما چنین نیست.

    در مطالعه درجه حرارت نواحی مختلف شهری نیز نقشه های حرارتی قابل تهیه هستند که فواید و استفاده های فراوانی دارد. برای مثال از این نقشه ها در پیش بینی شیوع بیماری های قارچی، باکتریایی، ویروسی و بیماری های پوستی و ریوی می توان بهره برد که در علم اپیدمیولوژی ارزش فراوانی دارد. این اطاعات در کنار داده های رطوبتی، اطلاعات وزش باد و … امنترین و سالم ترین مناطق زندگی را معرفی میکنند که حتی در برنامه ریزی مسئولان شهری برای ترافیک نیز حائز اهمیت است. برای مثال دمای هوا در نواحی پر ترافیک شهری افزایش میابد و هجوم آلودگی در چنین مواردی قابل روئیت است که با کنترل جریان ترافیک به نواحی مختلف می توان میزان سکونت آلودگی در یک ناحیه را کاهش داد.

    تاثیر نواحی شهری بر محیط زیست

    انسان به شدت اکولوژی و مناطقی که در آن شروع به فعالیت میکند را تغییر میدهد و این کار را به روشهای گوناگونی انجام میدهد. از آن جمله میتوان تغییر کاربری زمین و آب، وارد کردن گیاهان و جانوران جدید به محیطی که قبلا در آن چنین گونه ای از موجود زنده وجود نداشته است و حتی تغییر چرخه های بیوژئوشیمیایی. برخی از این تاثیرات قابل لمس هستند. برای مثال تغییر مسیر رودخانه های شهری به منظور آسان سازی رفت و آمد شهروندان. تاثیرات دیگر به مرور زمان اتفاق می افتند که تغییرات گسترده آب و هوایی کره زمین از آن جمله است.

    تغییر کاربری زمین و مسیر آب ها و تاثیر آن بر محیط زیست

    انسانها همیشه نیازمند زمین هستند – نه فقط برای ساخت مراکز شهری – بلکه برای ایجاد نواحی فوق شهری که شامل ملحقات شهری نیز می باشد. این نواحی می تواند شامل زمین های کشاورزی یا صنعتی باشند. شهرهای در حال گسترش با تخریب حاشیه طبیعی شهرها که میتواند جنگل، دشت، بیابان یا هر اکوسیستم دیگری باشد راه خود را باز خواهد کرد تا انسان را بر این ناحیه حکم فرما کند.

    همراه با دستکاری کاربری زمین ها توسط انسان، منابع طبیعی آب همچون رودخانه ها و جوی ها نیز دستکاری می شود تا شهر به صورتی که تابع نیازهای انسان باشد بنا گردد. این دستکاری در منابع آب می تواند به شکل ایجاد سد، کانالهای مصنوعی و حتی شاخه های جدید برای رودخانه ها باشد که به منظور تغییر مسیر آب اجرا می شود. بهترین مثال برای این مورد بر عکس کردن مسیر رودخانه شیکاگو می باشد. در مواردی نیز برای تامین آب مورد نیاز شهرها، آب رودخانه از مسیرهای دور دست به سمت شهر کشیده میشود که میتوان باعث ایجاد یا تغییر میکروکلیمای ناحیه شود (میکرو کلیما به مفهوم آب و هوای یک ناحیه کوچک است که میتواند از چند سانتی متر تا چند کیلیومتر مربع را شامل گردد). تغییر در میکروکلیما می تواند نتایج عظیمی در پی داشته باشد. برای مثال وجود یک بادیه در میان صحرای گرم و سوزان را در نظر بگیرید. بادیه یک میکروکلیما است که متفاوت از نواحی اطراف می باشد. وجود نواحی شهری دستکاری شده نیز می تواند چنین تغییراتی را در جهت مثبت و یا منفی باعث شود. برای مثال ایجاد یک ناحیه شهری گرم در میان جنگل می تواند تخریب و تغییر اکوسیستم در این ناحیه را منجر گردد. تغییر سیستم زهکشی و آبی یکی از عوامل بزرگ تغییرات میکروکلیما می باشد که میتواند اثرات مثبت یا منفی در پی داشته باشد.

    حمل و نقل و تاثیر آن بر گونه های گیاهی و جانوری

    انسان ها برای جا به کردن و جا به جا شدن نیاز به سیستم های حمل و نقل دارند که بسته به محل بارگیری و بارگذاری میتواند تاثیرات متفاوتی در پی داشه باشد. ایجاد بندر میتواند تغییر چشم گیری در موجودات زنده ی ساحلی ایجاد کند. آلودگی آبهای بنادر می تواند تنوع زیستی را در این آبها کاهش دهد یا بیماری های گوناگونی را در موجودات دریایی موجب گردد. روش های حمل و نقل دیگر زمینی از جمله ایجاد راه آهن یا جاده میتواند به نوع دیگری سایر جانداران را متاثر کند. تخریب زیستگاه های طبیعی به منظور راه سازی ممکن است اکوسیستم طبیعی را به طور جبران ناپذیری تغییر دهد. افزایش شدت حمل و نقل در یک ناحیه طبیعی میتواند باعث پراکنده کردن و دور کردن موجودات زنده از آن ناحیه شده و یا با ایجاد آلودگی نوری تغییراتی را در سیکل زندگی این موجودات باعث شود.

    تاثیرات انسان بر مسیرهای بیوژئوشیمیایی

    عناصر طبیعی مثل کربن، نیتروژن، آب و … باید دایما در جریان باشند از خاک به اتمسفر یا به درون بدن موجودات زنده منتقل شوند تا چرخه سلامت کرده زمین جریان داشته باشد. این چرخه ها را به زبان ساده مسیرهای بیوژئوشیمیایی می گویند. مسیرهای بیوژئوشیمیایی نتیجه تمدن و شهرسازی افزایش تقاضا برای مواد شیمیایی توسط صنعت، کشاورزی و تامین انرزی است. تقاضا برای ترکیبات شیمیایی تاثیرات بزرگی بر چرخه های بیوژئوشیمیایی دارد که نتیجه آن پدیده هایی مثل باران های اسیدی، اوتروفیکاسیون (از بین رفتن اکسیژن آبهای ساکن و نابودی موجودات ساکن در این آبها) و گرمایش جهانی است. علاوه بر این، چرخه های طبیعی بیوژئوشیمیایی در محیط زیست شهری می تواند به دلیل سطح نفوذناپذیر شهرها (به دلیل وجود سنگ فرشها و آسفالت و …) مختل شود یعنی عناصری مثل کربن، نیتروژن و آب نمیتوانند به راحتی بین خاک و اتمسفر جا به جا شده و چرخش نمایند.

    استفاده بیش از حد از کودها و سموم کشاورزی می تواند ترکیب شیمیایی خاک را تغییر دهد که نتیجه آن تمرکز ترکیبات گوگرد دار، فسفردار و نیتروژن دار و عناصر سنگین در خاک می باشد که می تواند در آب های زیرزمینی نیز نفوذ کند. این تجمع عناصر در خاک و آب نتایج منفی جبران ناپذیری در پی دارد از آن جمله می توان سمیت محصولات کشاورزی را نام برد که به طور مستقیم باعث بیماری انسان ها شده و عامل مهم سرطان به شمار می آید. از تاثیرات دیگر تجمع عناصر و ترکیبات ناشی از کودها و سموم کشاورزی می توان از بین رفتن بار باکتریایی مفید خاک را نام برد که به نوبه خود می تواند سایر جانداران را نیز مورد تهدید قرار دهد که نتیجه ی آن نهایتا دباره به خود انسان باز خواهد گشت.

    تاثیرات انسان بر آب و هوا

    محیط زیست شهری و نواحی وابسته به آن دارای دمای منحصر به فردی می باشد که متفاوت از نواحی اطراف می باشد که یکی از عوامل ایجاد میکروکلیما در شهرها می باشد. این تفاوت دمایی میتواند اثرات دیگری نیز داشته باشد که با توجه به عوامل دیگر می تواند متفاوت باشد. از آن جمله می توان گرمای جزیره ای در شهرها[۷]، اثر واحه[۸]، افزایش گازهای گلخانه ای و باران های اسیدی را نام برد. همین موارد باعث می شوند تا دانشمندان شهرها را به عنوان بیوم یا اکوسیستم های منحصر به فرد گروه بندی کنند. حتما در اخبار نام این پدیده ها را شنیده اید و یا خودتان آن را تجربه نموده اید. از اثرات جانبی چنین پدیده های به دام افتادن آلودگی درون شهرها، افزایش گرد و غبار، افزایش درجه حرارت، عدم بارش و … می باشد.

    شهرسازی و تنوع زیستی

    وجود انواع گونه های گیاهی و جانوری در یک ناحیه با عنوان تنوع زیستی آن ناحیه مشخص میشود. تنوع زیستی از مفاهیم بسیار مهم در علم اکولوژی می باشد زیرا که بیشتر بودن تنوع زیستی به مفهوم پایداری اکوسیتم و کاهش هزینه های مصرفی توسط آن اکوسیستم بوده و در نتیجه انرژی کمتری برای حفظ حیات و بقای آن صرف می شود. برای مثال مزارع کشاورزی دارای تنوع زیستی بسیار کمی هستند و انسان برای حفظ پایداری و بقای گیاه مورد نظر که در مزرعه کشت شده است مجبور خواهد بود تا مواد و انرژی بسیار زیادی را صرف کند. ما مجبوریم، اب، کود و نیروی کار فراوانی مصرف کنیم تا محصول در زمین رشد کرده و به بار بنشیند حال آنکه اکوسیستم های طبیعی مثل مراتع و جنگل ها نیازی به ورود انرژی مصنوعی از طرف انسان نداشته و می توانند با کمترین انرژی به بهترین حالت بقای خود را تضمین کنند. انسان با دخالت در طبیعت در صدد بهبود آن به نفع خویش می باشد در نتیجه باید گونه های مزاحم مثل علف های هرز یا حشرات و جانورانی را که در مکان یا تغذیه رقیب انسان محسوب می شوند را حذف کند تا شرایط مطلوب حاصل آید و این امر هزینه سنگینی برای انسان دارد. کاهش تنوع طبیعی در شهرها و هر اکوسیستم دیگری که انسان حاکمیت آن را به دست گرفته باشد تعادل طبیعی خود را از دست داده و نیازمند ورود انرژی و سایر داده ها و  نهاده ها خواهد بود تا به بقا ادامه دهد.

    راهکارها

    اینطور نیست که تصور کنیم انسان هر جا گام بگذارد باعث نابودی طبیعت خواهد شد. به هر حال انسان خود جزوی از طبیعت است با این تفاوت که تلاش میکند تا طبیعت را به نفع خویش تغییر دهد. اما امیروزه علوم به کمک انسان آمده و به او یاری می رسانند تا در کنار دست یافتن به آمال خویش محیط زیست را در کمترین حد تغییر دهد و یا حتی در صورت تغییر دادن مسیری را انتخاب کند که پایداری بیشتری را در پی داشته باشد. برای مثال مهندسی عمران سازه های دوستدار طبیعت را پیشنهاد میدهد، کشاورزی پایدار در صدد حفظ تنوع طبیعی و پایداری اکوسیستم در عین بهره برداری از آن است، علوم دریایی می کوشد تا با وجود بهره برداری از منابع معدنی و آلی دریاها به حیات دریا دست درازی نکند و به همین ترتیب علوم در خدمت انسان و محیط زیست خواهند بود.

    در کل نمیتوان انسان را جدای از محیط زیست دانست. انسان با ایجاد تمدن شهر ها را به وجود آورده و محیط را برای زیستن خود بهبود بخشیده است حال آنکه این تغییرات در اکثر موارد به نفع سایر موجودات نبوده ولی آنها به نحوی آن را تحمل کرده، از آن فرار نموده و یا با آن تطبیق یافته اند. برخی از فعالیت های انسان در شهرها و نواحی وابسته به آن نه تنها محیط و سایر جانداران را متاثر کرده بلکه نتایج ان گریبان گیر خود انسان نیز شده است و بیماری های جسمی و روانی مختلفی را برای او به بار آورده است. با این دانش، انسان تلاش می کند تا روش هایی را به کار گیرد تا با وجود رفع نیازهای خود در جوامع شهری آسیبی به اکوسیستم های طبیعی نرسانده و حتی با حفظ پایداری و بقای آن برای بهبود کیفی زندگی خویش تلاش نماید.

     

    [۱] Human dominated ecosystem

    [۲] The Re-Naturalized Human

    [۳] Urbanization and the diversity of insects

    [۴] The soil, flora and vegetation of Berlin's wastelands

    [۵] Forman and Godron

    [۶] Landscape Ecology

    [۷] urban heat island

    [۸] oasis effect

     

    کلیدواژه ها :
    دوره های نوروزی عصر شبکه

    مطالب مرتبط

    ویژه های ایران ویج

    دیدگاهها (۰)



    ;کانال تلگرام ایران ویج اصلاحات نیوز آموزشگاه مهندسی عصر شبکه

    آخرین اخبار و مطالب

    پربحث ترین های هفته

    Sorry. No data so far.