• خرید vpn
  • ما هنـوز به فـردایی روشـن امید داریم

    صفحه اصلی » سیاسی » اقدامات عراق پس از انجام عملیات خیبر
    کد خبر : 2019380

    اقدامات عراق پس از انجام عملیات خیبر

    اقدامات عراق پس از انجام عملیات خیبرReviewed by on Mar 14Rating: به گزارش ایران ویج به نقل از گروه حماسه و مقاومت خبرگزاری فارس، جنگ تحمیلی عراق علیه ایران مملو از رویدادها و حوادث عبرت‌آموز و شگفت‌انگیزی در ابعاد مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و به ویژه نظامی و مدیریت است که هر یک از آن‌ها…

    اقدامات عراق پس از انجام عملیات خیبرReviewed by on Mar 14Rating:

    به گزارش ایران ویج به نقل از گروه حماسه و مقاومت خبرگزاری فارس، جنگ تحمیلی عراق علیه ایران مملو از رویدادها و حوادث عبرت‌آموز و شگفت‌انگیزی در ابعاد مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و به ویژه نظامی و مدیریت است که هر یک از آن‌ها می‌تواند موضوعی مهم برای مطالعه و پژوهش باشد و از تحلیل آن‌ها تجربیاتی را به دست آورد. عملیات خیبر در حوزه‌ی نظامی یکی از عملیات‌های شگفت انگیز است. عملیاتی بدیع که پس از گذشت سه سال و چهار ماه از شروع جنگ و پس از انجام سیزده عملیات گسترده و محدود از سوی ایران طراحی و به اجرا درآمد.

    بدیهی است که بدیع بودن یک تحرک نظامی را باید در تدبیر خلاق و اقدامات متفکرانه فرماندهان و روحیه سترگ و شجاع رزمندگانش جستجو کرد که به عنوان نمونه می‌توان به اقدامات تیم‌های شناسایی و تلاش‌های عملیاتی آن‌ها برای کسب اطلاعات از وضعیت زمین، منطقه نبرد و دشمن در منطقه عملیاتی هورالعظیم اشاره کرد.

    نیروهایی که بی‌باکانانه به مناطق پرخطر می‌رفتند تا از نحوه آرایش یگان‌های دشمن و تدابیر تاکتیکی فرماندهان آن‌ها، اطلاعات لازم و ضروری را جمع‌آوری کنند. در این نوشتار سعی شده نمایی از اقدامات عملیاتی تیم‌های اطلاعاتی خودی ارائه شود که با تلاش فراوان و حتی با نثار جانشان اطلاعات مفیدی را از دشمن از قبیل استحکامات و موانع، نگرش فرماندهان عراقی به حضور رزمندگان در منطقه عملیاتی، تاکتیک نبرد پدافندی عراق، اقدامات تاکتیکی و مراتب هوشیاری عراق در آستانه عملیات و نقاط قوت و ضعف عراق، کسب کرده‌اند.

    نتایج تحلیل دستاوردهای نه چندان رضایت مندانه نظامی در عملیات‌های رمضان، والفجر مقدماتی و والفجر۱ دو بحث اساسی ضرورت تغییر در تاکتیک‌های عملیاتی و انتخاب منطقه‌ی جدید را فراروی فرماندهان در صحنه جنگ قرار داد تا به واسطه‌ی آن‌ها واحدهای نظامی خودی با ارزیابی توانایی‌های‌شان و نیز برطرف کردن ضعف‌هایش، بر قوای متجاوز عراقی غلبه کنند.چرا که ارتش دشمن پس از شکست سنگین در عملیات بیت‌المقدس که منجر به آزادی خرمشهر شد، توانسته بود با کمک‌های تجهیزاتی و مالی کشورهای غربی و عربی منطقه به بازسازی و توسعه سازمان رزم و ایجاد تغییرات اساسی در جبهه‌های مهم و استراتژیک و نیز ایجاد استحکامات اساسی در مواضع پدافندی مبادرت ورزد و انجام هر عملیات در جبهه‌های جنوب را بسیار سخت جلوه داده و یا با پذیرش ریسک بالا از سوی رزمندگان همراه سازد.

    از این رو برای گریز از بن‌بست فوق، دو گزینه‌ای که در بالا اشاره شد می‌توانست، ابتکار عملی دوباره برای ایران در پی داشته باشد. لذا پس از بررسی‌های چند جبهه مهم در سراسر مناطق مرزی و نیز شناسایی‌های لازم، سرانجام در تاریخ ۳ اسفند ۱۳۶۲ عملیات خیبر با رمز «یا رسول‌الله(ص)» با همکاری نه لشکر و شش تیپ پیاده به اضافه سه تیپ زرهی از یگان‌های عملیاتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و پنج لشکر از ارتش‌جمهوری‌اسلامی در دو منطقه مستقل هورالهویزه و زید با هدف تصرف بصره انجام شد.[۱]

    منطقه‌ای که بخشی عظیمی از زمین صحنه‌ی نبردش کاملاً با سایر جبهه‌های دیگر متفاوت بود، بدیهی است که سوالات بیشماری را به ذهن متبادر ‌کند. از جمله؛ چه عواملی سبب انتخاب منطقه هورالهویزه برای انجام عملیات شد؟ چرا زمین این منطقه متفاوت است و چه ویژگی‌هایی دارد؟ وضعیت دشمن در این منطقه چگونه بود؟ برای کسب اطلاعات از وضع دشمن، چه تدابیر و اقداماتی انجام شد؟ برجسته‌ترین جلوه‌های تاکتیکی که قوای عراقی برای حفظ این منطقه انجام داده بودند چه بود؟ جمع‌بندی شناسایی‌های انجام شده حکایت از چه وضعیتی داشت؟ آنچه پیش روی شماست بخش چهارم و پایانی بررسی این عملیات است به قلم مهدی خداوردی:

                                                    ****

    اقدامات عراق پس از انجام عملیات خیبر

    فرماندهان عراقی که تا قبل از عملیات خیبر، به این فکر بودند که انجام عملیات و به طور کلی ادامه جنگ به بن‌بست رسیده و با توجه به موانعی که ایجاد کرده بودند، پیشروی رزمندگان را غیر ممکن می‌دانستند و در مناطق آب‌گرفتگی هورالعظیم با خیال راحت به پدافند مشغول بودند، بعد از عملیات و درک این موضوع که هیچ مانعی در مقابل رزمندگان نمی‌تواند سد کننده باشد، بیش از پیش بر هوشیاری خود افزودند و اقداماتی را در تحلیل تاکتیک نیروهای ایرانی و برخی ضعف‌های رزمندگان و تجدید نظر در تاکتیک نیروهای خود، برای حفظ منطقه عملیاتی انجام دادند، از جمله:

    – مواضع و موانع قبلی را ترمیم و تقویت نموده و نسبت به تحکیم و تثبیت آن‌ها توجه زیادی کردند.

    – احداث خاکریزهای ضربدری به ارتفاع تقریبی ۵/۱متر، مانند موانع ضد تانک و نیز جلوگیری از تردد و نفوذ قایق‌ها.

    – ایجاد خطوط پدافندی مقطع در عمق و ایجاد مواضع یدکی مناسب و متعدد بین رده‌های یکم و دوم پدافندی و استقرار توپ‌خانه در محل‌های مناسب و غیر قابل دسترسی در ساعت‌های اولیه عملیات.

    – به طور مداوم از انتهای شمال آب‌گرفتگی تا جنوب هور را با گلوله‌های فسفری ثبت تیر و سپس با گلوله‌های زمانی در سطح آب تیراندازی کردند.

    – برج و تپه‌های دیده‌بانی بلند در رده یکم و دوم احداث کردند.

    – اخیراً از گلوله‌های توپ‌خانه جدیدی به نام نمساویه استفاده می‌کنند که این گلوله‌ها به صورت چندتایی در سام می‌باشد و توسط هلی‌کوپتر تنظیم تیر می‌شود. (توپ مذکور اتریشی است و حداقل ۵ و حداکثر ۴۵ کیلومتر بُرد دارد.)

    – فعالیت‌های شناسایی هوایی و عکس‌برداری را افزایش داده و به طور مداوم از خطوط لجمن شناسایی به عمل می‌آوردند.

    – درصدر هوشیاری خود را با اعزام گشتی شناسایی و برقراری پست‌های استراق‌سمع و دیده‌بانی به میزان قابل ملاحظه‌ای افزایش دادند.

    – دشمن قادر است با مشاهده هر گونه فعالیت و جابه‌جایی، فوراً در جهت تقویت نیروهایش عکس‌العمل نشان دهد. به طوری که بر پایه برخی گزارش‌ها می‌تواند با ۱۷ گردان مانوری شامل ۱۲ گردان پیاده، یک گردان تانک، یک گردان شناسایی، ۲گردان کماندویی و حداقل ۷ گردان توپ‌خانه و سلاح شیمیایی و کلیه مقدورات هوایی و هلی‌کوپتر از منطقه محافظت و پشتیبانی کرده و در مواضع فعلی پدافند کند.

    – بهره‌گیری متعدد از تاکتیک «جنگ آب». به طوری که دشمن توجه خود را به ایجاد آب‌‌گرفتگی در معبرهایی که احتمال حمله‌ی رزمندگان می‌رود معطوف داشته به گونه‌ای که آب را در برخی محورها با جریان زیاد رها ساخته است.(۳۸)

    – تقسیم کردن صحنه نبرد به چند محور و تعیین فرماندهی.

    – سرعت در اتخاذ تصمیمات و اجرای آن‌ها.

    – کنترل منظم مواضع مصنوعی مهندسی ایجاد شده در جلوی خط لجمن.

    – اعزام گشتی شناسایی با هدف بررسی گسترش و استعداد خطوط رزمندگان و گرفتن اسیر.

    – تبلیغ وسیع در مورد از سرگیری بمب‌باران شهرها و استفاده از سلاح‌های مخرب و پیشرفته.

    – اعزام نیروهای پیاده ارتش خلقی به جبهه‌های جنوب.

    – دریافت مستمر سلاح‌ و مهمات از طریق مصر، اردن، عربستان سعودی، کویت و…

    در همین چهارچوب فرماندهی لشکر۲۶ پیاده به فرماندهان تیپ‌ها، گردان‌ها، گروهان‌ها، سایر فرماندهان واحدهای پشتیبانی و نیز افسران توجیه سیاسی تمهیدات و تصمیماتی را با هدف حفظ روحیه ابلاغ کرد که براساس آن اقداماتی به شرح ذیل انجام پذیرفت.

    – بر انگیختن روحیه تهاجمی بین نیروها و تأکید بر شکست‌های دشمن (ایران)

    – تلاش مستمر جهت تقویت اراده رزم در دل نیروها، پی‌گیری امور تاکتیکی و تأکید دائمی بر دشمن فارسی و کینه‌شان علیه ما.

    – بازدید مدام از یگان‌ها، از سنگرهای هشدار دهنده، از محل دیده‌بانی‌ها و همزیستی با نیروها و یادآوری قهرمانی‌های‌شان.

    – توجه زیاد به خدمات پشتیبانی رزم یگان‌ها

    – تأکید دائم بر ضرورت بهر‌ه‌گیری از موانع پدافندی، سنگرها و پایداری و هوشیاری در آن‌ها و عدم غفلت.

    – تأکید بر ضعف روحی دشمن

    همچنین فرمانده لشکر به افسران توجیه سیاسی خاطرنشان کرد تا در سخنرانی‌ها و دیدارهای خود با نیروها، بر کمبود سلاح ایرانیان – خصوصاً سلاح‌های سنگین- میل به تسلیم شدن آن‌ها، تورم و قیمت‌های بالای اجناس در ایران و کوپنی شدن اجناس و… تبلیغ فراوان کنند.

    از جمله تمهیدات و تاکتیک‌های دیگری که فرماندهان عراقی پس از عملیات رزمندگان اتخاذ کردند، تأکید بر افزایش هوشیاری فرماندهان به ویژه در رده قرارگاه‌ها و عدم ترک مقر خود به خصوص هنگام شب بود. همچنین نظر به این‌که فرماندهان عراقی حتی پس از عملیات خیبر، همچنان حمله اصلی ایران را محورهای شرقی بصره تلقی می‌کردند و هر عملیاتی را فریب بر می‌شمردند، لذا در همین زمینه به یگان‌های پدافندی هشدارهای پی‌درپی می‌دهند.

    در این خصوص فرماندهی لشکر ۲۶ پیاده در نامه‌ای با مضمون «درس‌های آموزنده از نبرد شهابی»، انجام عملیات همزمان یا با فاصله زمانی کوتاه از عملیات خیبر توسط رزمندگان در سایر مناطق عملیاتی (جبهه‌های غرب) را فریب تلقی کرده چنین اعلام نمود که: «نبرد شهابی، بخشی از طرح استراتژی فریب دشمن بوده که به منظور معطوف نمودن توجهات [نیروهای] خودی به مناطق فرعی و منحرف ساختن آن از منطقه احتمالی تعرض دشمن (شرق بصره) است که اقدام به انجام تک‌های محدودی کرده تا بتواند در توازن فکری فرماندهی [ما] خلل ایجاد کرده… بنابراین لازم است در چنین مناطقی، نیروهای احتیاط در نزدیکی آن مناطق جهت مقابله با وضعیت‌های پیش‌بینی نشده، نگهداری شوند.[۱۹](۳۹)

    و سرانجام نامه کلی سری و آنی فرماندهی سپاه سوم که به فرمانده تیپ ۹۳ پیاده (تقویت شده) با هدف کنترل کامل زمین ممنوعه، کشف و شناسایی به موقع توان رزمندگان ایرانی و تحکیم منطقه پدافند به شرح ذیل ابلاغ شد. که نکات زیر به مورد اجرا گذاشته گردد:

    ۱. اعزام نیروهای پوششی به طوریکه کنترل زمین ممنوعه و کشف به موقع نزدیک شدن دشمن تأمین گردد.

    ۲. احداث شبکه موانع به شرح زیر به عمق مناسبی در جلوی مناطق تیپ‌های مربوطه:

    الف. میدان مختلط مین متشکل از ۴ الی ۶ نوار

    ب. سیم‌خاردار چادری (نوع سوم)

    ج. موانع سیمی به عمق ۳ متری

    ۳. تحکیم و تقویت مواضع پدافندی و کانال‌های آتش طبق اصول نظامی و به طور مناسب وسط احداث کانال‌های مواصلاتی در خاکریز، کانال فعلی تغذیه و سپس در فاصله‌های مناسبی از آن، کانال‌های آتش احداث، تحکیم و به وسیله پوشش بالا سری مجهز گردند.

    ۴. براساس منافع متقابلی که در چهارچوب موضع اصلی وجود دارد، انجام کارها باید به طور مشترک و همزمان باشد.

    ۵. هماهنگی به کارگیری سلاح‌های پشتیبانی کننده و تأکید بر استقرار تیربارهای متوسط در جبهه و جناحین.

    ۶. فراهم نمودن نیروی احتیاط مناسب برای تشکر(۴۰)

    ۷. و مهم‌تر از همه تشدید حملات هوایی علیه مواضع رزمندگان

    شایان ذکر است در عملیات خیبر برتری جنگ هوایی عراق در مقایسه با ایران کاملاً محسوس بود و این برتری بیشتر در نقاطی بود که رزمندگان فاقد پدافند هوایی موثر بودند به طوری که خلبانان عراقی به قدری جسارت پیدا می‌کردند که ضمن استمرار بمب‌باران‌ها با جنگنده‌های پیشرفته، گاهی با استفاده از هواپیماهای PC7 در سطح پایین پرواز می‌کردند و با مسلسل رزمندگان را هدف قرار می‌دادند و در این رهگذر حتی حوالی قرارگاه فرماندهی نجف – که محل تشکیل جلسات مسئولان و فرماندهان عالی نظیر آقای هاشمی رفسنجانی، محسن رضایی، صیاد شیرازی، حسن روحانی و برخی فرماندهان ارتش بود- از بمب‌باران دشمن مصون نماند و تنها در برخی مناطق که موشک‌های هاگ و اورلیکن استقرار داشت، رزمندگان توانسته بودند امنیت هوایی مناسبی ایجاد کنند.

    با این وجود حجم بمب‌باران‌ها در سطح عمومی منطقه عملیاتی خیبر به قدری بود که به نوشته راوی قرارگاه با گذشت سه روز از عملیات به دستور آقای هاشمی رفسنجانی سه فروند هواپیمای جنگنده F14 نیروی هوایی جمهوری اسلامی آسمان منطقه عملیات را در حد فاصل زیبر تا زید تحت چتر حمایتی قرار داد. این اقدام در تأمین امنیت آسمان منطقه تأثیر قابل ملاحظه‌ای داشت و از شدت تهاجم هوایی دشمن به نحو چشمگیری کاسته شد. به گونه‌ای که طی روزهای اول تا سوم عملیات که دشمن گاه تا ۱۵۰ سورت پرواز و بمب‌باران انجام می‌داد، در روزهای پس از آن به ۴۰ تا ۶۰ مورد حمله کاهش یافت.[۲۰]

    از جمله اقدام دیگر دشمن، بمب‌باران شیمیایی بود که در حد وسیع و بی‌سابقه‌ای از آن – تا آن زمان- بهره جست و متأسفانه تعداد زیادی از رزمندگان مصدوم شدند و به لحاظ آسیب‌پذیری و تحلیل رفتن توان عمده یگان‌ها به ویژه در منطقه العزیر ناچار به عقب‌نشینی شدند.

    جمع‌بندی

    با وجود غفلت شدید فرماندهان عراقی در تشخیص دقیق منطقه نبرد که باعث غافل‌گیری و شکست آن‌ها در مراحل اول عملیات شد، اما قوای دشمن به سبب برخورداری از نقاط قوتی که داشتند توانستند، نه تنها بر بخشی از ضعف‌ها، چیره شوند، بلکه به موفقیت‌هایی – که بعضاً ناشی از ضعف جبهه‌های خودی بود- دست یابند. در این چهارچوب می‌توان به نکات مثبت دشمن در مقابله با حمله رزمندگان موسوم به عملیات خیبر – به طور فهرست‌وار به موارد زیر اشاره کرد.

    – سرعت در ایجاد موانع جدید (میدان‌های مین و سیم‌خاردار با عمق زیاد و حفر کانال‌ها و ایجاد آب‌گرفتگی‌ها در منطقه حائل خود با ایران)

    – بهره‌برداری مؤثر از آتش پشتیبانی برای مواضع دفاعی و نیروهای پاتک کننده

    – تأمین و انتقال سریع نیروهای احتیاط برای انجام پاتک، به طوری که بخشی از نیروهای لشکرهای ۱، ۳، ۴و ۶ زرهی، تیپ‌های ۶۵، ۶۶، ۶۷ نیروی مخصوص، تیپ یکم و دوم گارد ریاست جمهوری، تیپ ۱۰ زرهی، تیپ‌های مستقل ۴۱۹، ۹۸، ۹۴، ۹، ۱۱۳، ۵۱ و تیپ ۴ و۵ و تعداد بسیاری از گروه‌های کماندویی به سرعت یا به منطقه نبرد منتقل شدند یا در انتظار دریافت دستور بودند.

    – آمادگی نیروی هوایی و آماده باش تمامی پایگاه‌های هوایی

    – آماده‌ ساختن هوانیروز برای استمرار عملیات

    – آماده ساختن سلاح‌های شیمیایی و به کارگیری گسترده و بی‌سابقه

    – آماده ساختن تجهیزات موشکی برای هدف قرار دادن اهداف اقتصادی ایران با هدف تشدید فشار روانی

    – آمادگی برای از سرگیری جنگ شهرها؛ حربه‌ای که دشمن پس از شکست در جبهه‌ها از آن استفاده می‌کرد.

    – اطمینان خاطر از نظر سیاسی بر وجود مساله میانجیگری در حل جنگ ایران و عراق.

    – بهره‌برداری مؤثر از شیوه تبلیغات ایران در تشخیص منطقه حساس عملیات.

    بنابراین در شرح عملیات اظهارات قرارگاه‌های پایین عراق به قرارگاه‌های رده بالا، تشخیص محورهای اصلی پیشروی رزمندگان گاه نادرست و گاه پراکنده و ناقص منعکس شده بود ولی از هنگامی که ایران در بیانیه‌ی نظامی خود خبر ورود نیروهایش به شهر القرنه را داد، فرماندهان عراقی برای جلوگیری از پیشروی بیشتر رزمندگان، دستورات فوری را برای اعزام نیرو به این منطقه صادر کردند. همچنین به بازسازی نیروهای شرق دجله سرعت بخشیده و سرلشکر ستاد هشام صباح الفخری را به عنوان فرمانده نیروهای شرق دجله تعیین کردند. وی مأموریت بیرون راندن رزمندگان از منطقه البیضه، مجید الروطه، همایون و الهدامه را بر عهده داشت.

    در این راستا سرعت اتخاذ تصمیم و اجرای آن‌ها از نکات مثبت فرماندهان عراقی بود.(۴۱)

    – اختصاص دادن نیروهای لازم و گسترش آن‌ها به طوری که پوشش جبهه و عمق آن را تأمین کرده و پدافند دورا دور و پشتیبانی متقابل را تضمین کرده بود.

    – همت فرماندهان در شناسایی همه جانبه و آشنایی فرماندهان [عملیاتی] با زمینی که در آن خواهند جنگید.[۲۱]

    – تقسیم مسئولیت‌ها

    – ایجاد پناهگاه‌های مناسب برای افراد حاضر در صحنه نبرد تا از آتش نیروی مقابل در امان باشند.

    – ایجاد سیستم موانع شامل میادین مین در ردیف‌های متوالی و موانع ابتکاری با استفاده از سیم‌خاردار

    – برقراری ارتباطات مناسب، مطمئن و متعدد قرارگاه با گردان‌ها و حتی نیروهای هشداردهنده و بهره‌مندی از تهیه طرح آتش جامع شامل کلیه سلاح‌های پشتیبانی‌کننده، خمپاره‌اندازها، سلاح‌های ضد تانک و تیربارهای متوسط.

    – فعالیت خوب دیدگاه‌های توپ‌خانه و دقت در اعلام کانون‌های خطر و ایجاد اختلال در نقل و انتقالات ایران به طرف زمین ممنوعه.(۴۲)

    [۱]. براساس طرح عملیات، نیروهای سپاه پاسداران در محور هور تحت امر قرارگاه نجف و سازمان رزم ارتش در محور زید تحت امر قرارگاه کربلا مأمور به انجام عملیات شدند. پاسداران در محور هور باید پنج هدف اصلی شامل: العزیر، القرنه، طلائیه و جزایر مجنون شمالی و جنوبی را به تصرف در می‌آوردند و ارتش در محور زید پس از عبور از خط در پل نشوه – در منطقه غرب نهر کتیبان- باید به نیروهای سپاه پاسداران ملحق می‌شد و در صورت تحقق کلیه اهداف در آخرین مرحله، طرح‌ریزی برای پیشروی به سمت بصره انجام می‌پذیرفت.

    [۲]. پس از گفتگوی محسن رضایی و علی هاشمی که منجر به تشکیل قرارگاه نصرت شد. هاشمی به عنوان فرمانده قرارگاه نصرت منصوب گردید و کلیه فعالیت‌های شناسایی تحت مدیریت وی انجام می‌شد.

    [۳] . نام پناهندگان در سند مرکز موجود است.

    [۴] . حوضچه‌‌ی شمال‌غربی هور به حوضچه نفتی چکه معروف است که دارای ۵۰ تا ۷۵ حلقه چاه می‌باشد. همچنین حوضچه‌ی جنوب هور به نام حوضچه نفتی مجنون که دارای تقریباً ۵۰ حلقه چاه می‌باشد متعلق به عراق هستند- که البته در جنوب‌شرقی هور چند حلقه نفت وجود دارد که متعلق به جمهوری اسلامی ایران است.

    [۵] . حوضچه‌‌ی شمال‌غربی هور به حوضچه نفتی چکه معروف است که دارای ۵۰ تا ۷۵ حلقه چاه می‌باشد. همچنین حوضچه‌ی جنوب هور به نام حوضچه نفتی مجنون که دارای تقریباً ۵۰ حلقه چاه می‌باشد متعلق به عراق هستند- که البته در جنوب‌شرقی هور چند حلقه نفت وجود دارد که متعلق به جمهوری اسلامی ایران است.

    [۶] . رویش چولان‌ها به عمق آب نسبت مستقیم دارد و به ترتیب در کناره‌های هور که عمق آب کم است می‌رویند. چولان‌ها تا عمق۱متری و از سطح آب تا ۱ متر ارتفاع دارند. پس از آن بردی شروع به روییدن می‌کند که در عمق ۷۵ سانتی‌متری تا ۵/۱ متر می‌روید ارتفاع این گیاه از سطح آب به ۱ تا ۳ متر می‌رسد. نیزارها از عمق به بعد شروع به روییدن می‌کنند و ارتفاع آن‌ها هم از سطح آب بین ۵/۱ تا ۶ متر می‌رسد که اختفاء و پوشش مناسبی را ایجاد می‌کند.

    [۷] . ۸ عدد دکل پیش از انقلاب‌اسلامی در ایران و در سال ۱۳۵۴ توسط دولت الجزایر در مناطق مرزی هور نصب گردید که به ترتیب ۱. در نزدیک چزابه، ۲. پاسگاه معلق عراق، ۳. در برکه سوده ایران، ۴. در آبراه طبر، ۵. در آبراه شط‌علی، ۶. روبه‌روی برمائیه الحچرده، ۷. در آبراه ریگ و ۸. در سمت جنوب شرقی قرار دارند.

    [۸] . یادآوری این نکته مهم است که استحکامات، موانع و اقدامات مهندسی دشمن، عمدتاً در محور جنوبی منطقه عملیاتی خیبر (شرق بصره شامل منطقه زید شلمچه، تنومه، کوشک، طلائیه، نشوه و کانال پرورش ماهی می‌شد) که به دلیل ویژگی خاص محور شمالی عراقی‌ها تغییرات و یا فعالیت عمده‌ای در هور نداشتند.

    [۹] . در این فرآیند و در بسیاری از مأموریت‌ها، اسم و محل منطقه مورد نظر برای شناسایی تعیین می‌گردید. مانند – شناسایی آبراه‌های وصولی به سده‌ها و گرفتن فیلم از آن‌ها، شناسایی پل جزیره جنوبی، شناسایی شط‌علی، شناسایی خاکریز حدفاصل بین سده جنوبی و جاده نشوه، شناسایی منطقه شرکت نفت خودی در جنوب غربی پاسگاه طلائیه، شناسایی منطقه ابوخصاف، شناسایی جاده معلق شیب و دکل عراق، شناسایی راه صغرا-ابولیه، بررسی وضعیت منطقه ابوخظاف تا هورچکه و اخبار سرکوب مردم آن منطقه توسط رژیم عراق، شناسایی مناطق دره‌ی کناره‌ی شرقی دجله، رفتن به سوده، شناسایی آبراه‌های غرب و جنوب هور، افزایش ارتباط با اتباع عراق معارض رژیم در منطقه عمومی هور. {سندهای شماره ۱۹۲۹۷-۱۹۳۱۶-۱۹۳۱۷-۱۹۴۳۸}

    [۱۰] . در این طرح ۱۶ صفحه ای، ضمن تعیین چهار راهکارها، به اولویت راهکار از جنبه حساسیت و خطرناک بودن آن، مأموریت یگان‌های عملیاتی در مراحل مختلف، سازمان و استعداد آن‌ها و واحدهای پشتیبانی، مقابله با راهکارهای رزمندگان ایران در مراحل مختلف نبرد و… اشاره‌های کاملی شده است.

    [۱۱] . لشکرهای تحت امر سپاه سوم تا پیش از عملیات عبارت بودند از: نیروهای قیصر، قرارگاه موقت لشکر۱۹ پیاده، قرارگاه لشکر۸ و۱۱ پیاده، قرارگاه لشکر ۵ مکانیزه و نیروهای مستقر در غرب اروند رود{س.ش.۰۰۶۷۱۶، ۳۰/۲/۱۳۶۲، رکن۳، قرارگاه نجف}

    [۱۲] . در این خصوص بنابه گزارش ایران ویج به نقل از واحد اطلاعات و عملیات منطقه۸ سپاه در یک حادثه، هنگامی که فرمانده گروهان ماهشهر به همراه سه نفر دیگر با یک فروند قایق جهت بردن پتو به پاسگاه مستقر در آبراه ساحه می‌روند، بعد از تخلیه پتو با کمین دشمن برخورد می‌کنند که پس از درگیری اثری از آن‌ها دریافت نشد. در حادثه‌ای دیگر نیروهای گشتی رزمی در آبراه البیضه کمین کرده و سیم تلفن را قطع می‌کنند هنگامی که دو، سه تن از رزمندگان برای بررسی قطعی سیم اقدام می‌کنند مورد حمله نیروهای کمین عراقی قرار می‌گیرند، در همان وهله اول سکاندار شهید و قایق تعادل خود را از دست می‌دهد که در نتیجه از سرنوشت دو رزمنده دیگر اطلاعی در دست نیست. {س.ش.۱۰۷۷۱۴، فرماندهی منطقه ۸سپاه، حمید معینیان} گزارش‌های مشابهی از این دست درگیری‌ها، از سوی واحد اطلاعات به فرماندهی ارسال می‌شد.

    [۱۳]. البته رزمندگان جهت مقابله با این تاکتیک، طرح‌ها و تمهیدات متعددی با هدف حفظ مواضع پدافندی در منطقه عملیاتی خیبر پیشنهاد کردند که بعضاً عملی گردید. از جمله:

    – ایجاد بریدگی در سه ضلع غربی، میانی و شرقی حدفاصل خط خودی و دشمن.

    – حفر کانال‌هایی نفررو

    – ترمیم و توسعه میادین مین.

    -تقویت کلیه سیل‌بندها در جزیره شمالی و جنوبی.

    – در نظر گرفتن استعدادی کافی برای نیروی پدافندی.

    – برنامه‌ریزی مناسب و متقابل برای جنگ آب و اجرای به موقع آن. {س.ش.۱۱۹۱۸۹، ۲۶/۲/۱۳۶۳، طرح و عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) و- ۱۵۵۳۲۴، ۳۰/۲/۱۳۶۳، طرح و عملیات قرارگاه کربلا}

    – احداث خاکریزهای مسدود و مهندسی دقیق برای احداث آن‌ها (احداث خاکریزهای منقطع یا عمود برهم و در نظر گرفتن کسیه‌های پر از خاک برای مناطق آسیب‌پذیر)

    – احداث حوضچه‌های ۲ یا ۳ چداره خاکی برای پایداری نیروهای کمین در مقابل دشمن. – بهره‌گیری از دستگاه‌های پمپاژ قوی {س.ش۱۲۱۰۹۷، طرح و عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص)}

    [۱۴] . لازم به یادآوری است که قبل از عملیات والفجر۳، دشمن چنین طرحی را در نظر داشت ولی پس از شروع عملیات والفجر۲، طرح خویش را به عقب انداخت.

    [۱۵] . از جمله مهم‌ترین اقدام تاکتیکی دشمن که با هدف برهم زدن تمرکز سازمان رزم، گرفتن اسیر برای به دست آوردن اطلاعات از فعالیت رزمندگان انجام پذیرفت، حمله روز ۸ بهمن ۱۳۶۲ عراقی‌ها (یعنی کمتر از یک ماه قبل از شروع عملیات خیبر) در ضلع شرقی و وسطی جزیره مجنون بود که با اجرای آتش سنگین توپ‌خانه و سپس پشتیبانی آتش هلی‌کوپتر و استعداد ۲ گروهان نیرو در ساعت ۵ صبح آغاز شد که تا ساعت ۹ موفق شدند سنگر استراق‌سمع رزمندگان را در ضلع شرقی تصرف نمایند و بر اثر فشار زیاد حدود ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ متر از ضلع شرقی را که قبلاً براثر آب گرفتگی سنگر تخلیه شده بودند، تصرف کنند که در ادامه به دلیل اجرای آتش دقیق توپ‌خانه رزمندگان مجبور به توقف شدند. {س.ش.۱۱۹۹۵۹، ۱۵/۱۱/۱۳۶۲}

    [۱۶] . عملیاتی شدن این تاکتیک‌ها از سوی دشمن تا حدی بر نیروهای کم تجربه رزمندگان – که بار اول حضورشان در جبهه‌ها بود- بی‌اثر نبود. به طوری‌که براساس گزارش فرماندهی منطقه۸ سپاه، «استمرار این تاکتیک، اثرات روانی بر روی نیروها به وجود آورد. به ویژه پس از آن که طی اجرای چندین کمین در آبراه‌ها و به اسارت گرفتن تعدادی از رزمندگان، در بین تعدادی از نیروهای مستقر در پاسگاه‌ها نوعی اضطراب پدیده آمده بود، زیرا هر لحظه انتظار مواجهه با کمین عراقی را داشتند. { س.ش ۱۰۷۷۱۴، فرماندهی منطقه ۸ سپاه پاسداران}

    [۱۷] . این نامه از فرماندهی سپاه سوم صادر شده بود.

    [۱۸] . از این رو علی اسحاقی، مسئول بخش فنی شنود قرارگاه خاتم(ص) خاطر نشان می‌کند که در صورتی که نیروهای خودی به یک جاده مطمئن و عقبه مناسب برای تدارک نیروها در هور دست نیابند، عراقی‌ها می‌توانند در جریان عملیات با فشار از غرب جاده به وسیله نیروی پیاده و مکانیزه آبی-خاکی و هلی‌بُرد روی جزایر منطقه را پس بگیرد. همچنین قادر خواهند بود با تقویت منطقه عملیات و تشدید آتش توپ‌خانه روی جزایر به صورت مرحله‌ای اهداف تصرف شده از طرف رزمندگان را باز پس گیرند و مهم‌ترین این‌که می‌توانند با عملیات ایذایی هوانیروز و نیروی هوایی تدارکات رزمندگان را از طریق هور مختل کنند.{س.ش.۱۴۶۵۱۶، بخش فنی ق. خاتم}

    [۱۹] . پس از عملیات خیبر، گزارش‌های متعددی از سوی تیم‌های اطلاعاتی مبنی بر اقدام و تحرک دشمن و درصد میزان هوشیاری ارائه می‌شد. گزارش‌هایی که حاکی از: تلاش دشمن برای تثبیت و تحکیم مواضع پدافندی، ازدیاد شناسایی گشت‌زنی توسط هلی‌کوپتر و هواپیما، افزایش تحرک نیروهای پیاده در خط اول و در کمین‌ها و زیر نظر گرفتن حرکات نیروهای خودی، افزایش آتش ادوات روی خطوط مقدم رزمندگان و بازدید مستمر از موانع بود.{س.ش.۱۲۳۲۵۸، گزارش نوبه‌ای شماره۱۷، اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا}

    [۲۰] . ناگفته نماند یکی از علل برتری هوایی عراق نسبت به ایران، محدودیت ما در خرید هواپیماها به خاطر تحریم کشورهای قدرتمند حامی عراق بود، در حالی که دشمن هیچ محدودیتی در خرید و جایگزین کردن هواپیماهای منهدم شده، نداشت و همین عامل در قدرت مانور هوایی دو کشور مؤثر بود به طوری که به گزارش ایران ویج به نقل از راوی قرارگاه نجف، عراق در عملیات خیبر ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ نوبت روی مواضع رزمندگان پرواز و بمب‌باران نمود، در عوض ایران ۳-۴ بار مبادرت به بمب‌باران نمود.{س.ش. ۱۴۸، گزارش عملیات خیبر- قرارگاه نجف، حسین اردستانی، ۱۴/۴/۱۳۶۳، صص ۱۴۱-۱۳۷}

    [۲۱] . تدابیر فرماندهی عراق در هدایت عملیات نیز نقش مهمی در سرعت بخشیدن به باز پس‌گیری مناطق تصرف شده- از سوی رزمندگان- و پاکسازی منطقه داشت. در سند به دست آمده از دشمن -که به تحلیل عملیات پرداخته شده- چنین اشاره گردیده است: فرمانده [در خط] دوشادوش یگان‌های دیگر بوده، به همین جهت توانست با اطلاع از آخرین وضعیت در مورد چگونگی عقب راندن و انهدام نیروهای دشمن، تصرف اهداف، نگهداری مناطق اشغالی و نحوه پدافند از آن رهنمودهای لازم را به رده بالای خویش بدهد. علاوه بر این حضور فرماندهان در خط مقدم در بالا بردن روحیه تهاجمی یگان‌ها و خاتمه درگیری‌ها و انهدام نیروی دشمن اثر مثبت داشت.{س.ش.۱۴۱۲۵، سند عراق، «تحلیل نبردهای الهدامه، الروطه-همایون در منطقه شرق دجله» ترجمه واحد اطلاعات نیروی زمینی سپاه}

    مراجع

    ۱. سندهای شماره ۰۰۸۰۱۱و ۱۱۷۸۸۰۶، فرماندهی قرارگاه نجف، ۲۲/۱/۱۳۶۳ و س.ش ۰۰۸۰۱۵ – تیپ۱۰ سیدالشهدا(ع)، ۲۳/۱/۱۳۶۳.

    ۲.  س.ش. ۰۰۶۷۱۶، قرارگاه عملیات نجف، رکن۳، ۳۰/۲/۱۳۶۳.

    ۳.  مأخذ ۴.

    ۴.  س.ش.۱۳۱۲۸۴، (ترجمه سند عراقی) واحد اطلاعات و عملیات، ۶/۱/۱۳۶۳.

    ۵.  س.ش.۲۱۲۴۸، (ترجمه سند عراقی)، فرماندهی لشکر۳۶ پیاده – تاکتیکی: نقاط ضعف و قوت دشمن [ایران]، ۱۱/۱۲/۱۳۶۲.

    ۶.  سندهای شماره‌ی ۱۲۳۹۳۰اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا- ۳/۷/۱۳۶۲ وس.ش. ۱۹۵۵۶، اطلاعات و عملیات قرارگاه خاتم، ۱/۴/۱۳۶۲.

    ۷.  س.ش. ۲۱۲۰۶، اطلاعات و عملیات قرارگاه باختران، ۱۰/۳/۱۳۶۲ و س.ش ۱۲۲۶۴۰، وضعیت هور از جنبه‌های گوناگون، ۱/۱۰/۱۳۶۲.

    ۸.  س.ش.۱۲۴۶۵۵، قرارگاه عملیاتی جنوب (رکن۲) – گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی شماره ۹۸۳، ۲۴/۸/۱۳۶۲.

    ۹.  س.ش.۱۲۲۳۲۲، اطلاعات و عملیات قرارگاه کربلا، ۱۶/۲/۱۳۶۵.

    ۱۰. س.ش۱۲۶۷۹۹، قرارگاه عملیاتی جنوب نزاجا، گزارش نوبه‌ای شماره ۱۰۰۸، ۱۴/۱۰/۱۳۶۲.

    ۱۱. س.ش. ۱۶۹۵۹۷، (ترجمه سند عراقی) قرارگاه تیپ۹۴ یپاده عملیات، ۱/۳/۱۹۸۴ (۱۰/۱۲/۱۳۶۲).‌

    12. س.ش.۰۳۵۰۸۴، (سند عراقی) "بازسازی آرایش کنونی موضع پدافند" و مأخذ ۱۳.

    ۱۳. س..ش۲۵۶۱۴، اطلاعات و عملیات قرارگاه کربلا و س.ش. ۱۲۴۰۳۷، مهندسی رزمی قرارگاه کربلا.

    ۱۴.  س.ش.۱۲۳۹۳۴، فرماندهی قرارگاه کربلا سپاه، ۱۸/۶/۱۳۶۲.

    ۱۵. س.ش. ۳۵۲۸۱، فرماندهی عملیات شرق دجله، توجیه سیاسی عراق – 25/1/1363.

    16.  مأخذ شماره‌ی ۱۵.

    ۱۷.  مأخذ شماره‌ی ۱، صص۶۶-۶۵.

    ۱۸.  س.ش.۲۱۰۹۵، ( ترجمه سند عراقی) به سفارشات ویژه وظایف واحد گردان ۵ تیپ ۵ گارد مرزی، ۲۷/۱/۱۹۸۴ (۶/۱۰/۱۳۶۲).‌

    19.  س. ش. ۱۷۸۰۳۵ (ترجمه سند عراقی) گردان ۱۰۹ ضد هوایی سبک، ۲۲/۲/۱۹۸۴ (۳/۱۲/۱۳۶۲).‌

    20.  مأخذ شماره‌ی ۱۸

    ۲۱. س.ش. ۲۳۶۷۱، بخش فنی قرارگاه خاتم الانبیاء، ۱/۱۲/۱۳۶۲.

    ۲۲.  س.ش.۱۷۳۰۸۱، (سند عراقی) گردان ۵ تیپ ۵ گارد مرزی، ۲۲/۱۰/۱۹۸۳ (۳۰/۷/۱۳۶۲).‌

    23. س.ش.۱۷۸۰۳۲، (سند عراقی) موضوع: نزدیک شدن قایق‌های دشمن، ۲/۱۲/۱۹۸۳(۱۱/۹/۱۳۶۲).‌

    24. س.ش.۲۱۱۶۲، اطلاعات عملیات قرارگاه کربلا، ۱/۱۱/۱۳۶۲.

    ۲۵. س.ش.۶۰۴۸۵، (ترجمه سند عراق) "نتیجه‌گیری و سفارت فرماندهی سپاه سوم به فرماندهی لشکر۱۹-۷/۱۰/۱۹۸۳ (۱۰/۷/۱۳۶۲).‌

    26. س.ش. ۶۸۹۳۳، فرماندهی کل سپاه، ۲۱/۱۱/۱۳۶۲.

    ۲۷. س.ش.۰۳۵۰۸۲، (ترجمه سند عراقی) لغو مرخصی افراد، ۲۱/۲/۱۹۸۴ (۲/۱۲/۱۳۶۵).‌

    28. س.ش.۶۸۴۰۹، فرماندهی کل سپاه پاسداران، ۹/۱۱/۱۳۶۲.

    ۲۹. س.ش.۱۳۶۴۸۷، گزارش وزارت امور خارجه ایران به فرماندهی سپاه پاسداران، ۳/۱۲/۱۳۶۵.

    ۳۰. مأخذ شماره‌ی ۱۶.

    ۳۱. س.ش.۱۲۴۶۵۴، قرارگاه عملیات جنوب (رکن۲)، گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی شماره ۹۸۴، ۲۶/۸/۱۳۶۲.

    ۲. س.ش.۲۱۰۸۷،قرارگاه کربلا، خلاصه اطلاعاتی شماره ۱، ۴/۱۰/۱۳۶۲.

    ۳۳. س.ش۲۱۱۴۶، اطلاعات قرارگاه کربلا، ۲۲/۱۰/۱۳۶۲.

    ۳۴. س.ش.۲۱۰۱۳، ستاد قرارگاه کربلا، ۸/۹/۱۳۶۲.

    ۳۵. س.ش.۱۲۱۵۲۷، قرارگاه کربلا، ۲۲/۱۰/۱۳۶۲ و- س.ش. ۱۲۰۱۰۵، طرح عملیات لشکر۷ ولیعصر، ۲۵/۸/۱۳۶۲.

    ۳۶.  س.ش. ۰۰۶۷۱۶، قرارگاه عملیاتی نجف (ر۳)، ۳۰/۲/۱۳۶۳.

    ۳۷. س.ش.۱۲۴۰۷۲، قرارگاه عملیاتی کربلا، ۱۹/۲/۱۳۶۲.

    ۳۸. س.ش۷۹۹۶، قرارگاه عملیاتی لشکر۹۲ زرهی، ۱۹/۱/۱۳۶۳.

    ۳۹. س.ش.۰۹۵۱۱۳، فرماندهی لشکر۲۶ پیاده ستاد کل- اطلاعات (سند عراق).‌

    40. س.ش۳۵۰۸۴، (سند عراقی) "بازسازی آرایش کنونی موضع پدافندی"، ۱۰/۱۲/۱۳۶۲.

    ۴۱.  س.ش۱۳۵۲۵۳، تحلیل عملیات خیبر در هورالهویزه، ۲۱/۱۲/۱۳۶۲.

    ۴۲. س.ش ۳۵۲۷۷، (ترجمه سند عراقی) نامه فرماندهی لشکر ۲۶ پیاده ستاد کل عملیات، ۹/۱/۱۳۶۳.

    ی آرایش کنونی موضع پدافندی"، ۱۰/۱۲/۱۳۶۲.

    ۴۱.  س.ش۱۳۵۲۵۳، تحلیل عملیات خیبر در هورالهویزه، ۲۱/۱۲/۱۳۶۲.

    ۴۲. س.ش ۳۵۲۷۷، (ترجمه سند عراقی) نامه فرماندهی لشکر ۲۶ پیاده ستاد کل عملیات، ۹/۱/۱۳۶۳.

    پایان

    پاسداشت سی و سومین سالگرد عملیات خیبر/۳۸

    کلیدواژه ها :
    دوره های نوروزی عصر شبکه

    مطالب مرتبط

    ویژه های ایران ویج

    دیدگاهها (۰)



    ;کانال تلگرام ایران ویج اصلاحات نیوز آموزشگاه مهندسی عصر شبکه

    آخرین اخبار و مطالب

    پربحث ترین های هفته

    Sorry. No data so far.