• خرید vpn
  • ما هنـوز به فـردایی روشـن امید داریم

    صفحه اصلی » اجتماعی » رهاوردهای جمع و تکمیل عقول در عصر ظهور
    کد خبر : 2010660

    رهاوردهای جمع و تکمیل عقول در عصر ظهور

    رهاوردهای جمع و تکمیل عقول در عصر ظهورReviewed by on Feb 16Rating:   چکیده «عصر ظهور»، دوران تبلور استعداد‌های انسانی است؛ دورانی که حقیقت انسان، فرصت نمایان شدن خواهد یافت. منابع روایی شیعه خبر از رویدادی شگرف در عصر ظهور داده است که این رویداد می‌تواند منشا و بنای درخشش استعداد انسان باشد. تمرکز و…

    رهاوردهای جمع و تکمیل عقول در عصر ظهورReviewed by on Feb 16Rating:

     

    چکیده
    «عصر ظهور»، دوران تبلور استعداد‌های انسانی است؛ دورانی که حقیقت انسان، فرصت نمایان شدن خواهد یافت. منابع روایی شیعه خبر از رویدادی شگرف در عصر ظهور داده است که این رویداد می‌تواند منشا و بنای درخشش استعداد انسان باشد. تمرکز و تکامل عقول، اتفاقی مهم در عصر ظهور خواهد بود. چگونگی این پدیده خود موضوع پژوهشی مستقل است که نگارنده در مقاله‌ای دیگر بدان پرداخته است.
    مساله مهمی که اینک در پی پاسخ دادن بدان هستیم، روشن کردن حوزه‌های تاثیر پذیر از تکامل عقول است. به بیانی دیگر: زمانی که عقول کامل شد، آثار این تکامل در چه ابعادی خود را نشان خواهد داد.
    بر اساس این تحقیق، در حوزه معرفتی، مردمان به معارفی همچون خودشناسی، خداشناسی و دین‌شناسی نایل می‌شوند. در بعد ارزشی و اخلاقی به ارزش‌هایی نظیر عبادت، عدالت و پرهیز از گناه آراسته می‌گردند. رهاورد تکامل عقل ابزاری نیز به تحولی عظیم در حوزه‌هایی مانند اقتصاد، مدیریت، سیاست، امنیت و بهره‌گیری از طبیعت خواهد انجامید.
    واژگان کلیدی: آثار تکامل عقول، مهدویت، عصر ظهور، امام مهدی(عج).
    مقدمه
    از منظر اسلام، «عقل» دارای جایگاهی ویژه و مهم در مؤلفه‌های انسانی و الاهی است. شکوفایی عقل رسالت همه انبیا و اولیا است (شریف الرضی، ۱۴۱۴: ۴۳). در عصر ظهور، اهداف انبیا و اولیای الاهی به ثمر می‌نشیند؛ مردم بر اثر تجربه و بلوغ تاریخی از آمادگی لازم برای تمرکز و تکامل عقول برخوردار می‌شوند (صدر، ۱۴۲۵، ج۲: ۲۰۶ـ ۲۰۸) و امام (ع) رسالت خویش را با تمرکز و تکامل عقول آغاز می‌کند.

     ابزار جمع و تکمیل عقول، دستان پر توان ولایت است (امامی کاشانی، ۱۳۸۶، ج۱: ۷۵) و مفهوم تمرکز و تکامل عقول به جمع شدن عقل فرد فرد انسان ها ناظر است. (صدر الدین شیرازی، ۱۳۸۳، ج۱: ۵۶۶ـ ۵۶۷) و رسیدن به اتحاد و اجماع نتیجه آن است (امامی کاشانی، ۱۳۸۶، ج۱: ۷۳ـ ۷۵). کیفیت جمع و تکامل عقول با تبلیغ و تربیت تدریجی امام میسّر است و تأثیر عنایت امام، عادی و طبیعی است، نه از طریق اعجاز (صدر، ۱۴۲۵، ج۲: ۲۰۶- ۲۱۰). زمان تمرکز و تکامل بعد از ظهور است (صدر الدین شیرازی، ۱۳۸۳، ج۱: ۵۶۶ـ ۵۶۷).
    یکی از مسائل مهم دوران ظهور که به تحقیق و تبیین نیاز دارد، مسئله دستاوردهای کامل شدن عقل انسان‌هاست. نوشتار حاضر در پی تبیین آن است که تکامل عقل در عصر ظهور در بعد معرفتی چه رهاوردهایی دارد؛ دستاوردهای ارزشی و اخلاقی کامل شدن عقول کدامند و شکوفایی عقل در حوزه ابزاری و معاش اندیش، چه دستاوردهایی دارد. فرضیه تحقیق آن است که انسان‌ها در عصر ظهور در حوزه نظری و معرفتی که از مقوله شناخت و معرفت است، به حقایق و معارفی دست پیدا خواهند کرد.

    از جمله آن معارف، «شناخت» نفس و از دیگر معارف، «معرفت خداوند متعال» و «دین‌شناسی»، یکی دیگر از معارف ارزشمندی است که مردمان آن دوران از آن بهره‌مند خواهند شد. «آراستگی به ارزش های معنوی»، همچون روی آوردن به عبادت، پذیرش عدالت و دوری جستن از معصیت، از رهاوردهای عقل عملی به شمار می آیند. «شکوفایی همه جانبه امور اجتماعی»، مانند اقتصاد، مدیریت، رشد سیاسی، امنیت کامل و بهره‌مندی صحیح از مواهب طبیعی، از رهاوردهای رشد عقل ابزاری است.
    رهاوردهای جمع و تکمیل عقول در عصر ظهور
    تمرکز و تکامل عقول موجب می‌گردد تا سطح عقلانیت جامعه در سه حوزه «عقلانیت معرفتی»، «اخلاقی» و «عقلانیت ابزاری»، شکوفا شود. این شکوفایی دستاوردهایی دارد که در ادامه به بیان آن‌ها پرداخته می‌شود:
    ره‌آورد معرفتی
    خودشناسی، خداشناسی و دین‌شناسی از جمله دستاوردهای معرفتی تکامل عقل هستند.
    ۱٫ خودشناسی
    شناخت و معرفت انسان به خود، یکی از مهم‌ترین مسائلی است که در ادیان توحیدی، به ویژه در دین اسلام از موقعیت ویژه‌ای برخوردار است. علامه مصباح یزدی «خودشناسی» را از جمله محوری ترین مسائل ادیان دانسته  که انسان را به حقایق طبیعت و اسرار خلقت رهنمون می کند (مصباح یزدی، ۱۳۸۵: ۲۰).
    می‌توان گفت خودشناسی، یعنی این‌که انسان به هویت و حقیقت انسانی و جایگاه رفیع خویش در هستی واقف گردد (مطهری، ۱۳۸۶، ج۲: ۲۸۵) و بداند که خالق هستی، سرمایه‌های ارزشمند و به عبارتی ذخایری در اختیار او گذاشته است که تعالی و تکامل او را فراهم می‌کنند.
    با توجه به آیات و روایات (مائده: ۱۰۵ و تمیمی آمدی، ۱۳۶۶: ۲۳۲) و سخنان عالمان دین( مصباح یزدی، ۱۳۸۶: ۸ و ۹ و جوادی آملی، ۱۳۸۹: ۱۹)؛ روشن می‌شود که معرفت نفس، در آموزه‌های اسلامی بسیار مورد تأکید قرار گرفته و از اهمیت، ارزش و جایگاه والایی برخوردار است. مهم بودن این مقوله به دلیل نقشی است که این مؤلفه در تحقق کمال آدمی دارد.

     از بیان اهمیت خودشناسی روشن می‌شود که تنها دلیلی که انسان به دنبال خود‌شناسی نمی‌رود و بالتّبع از این نعمت بزرگ محروم می‌شود، همان عاقلانه نیندیشیدن اوست. و در واقع، چون عقل آدمی کامل نیست منفعت خود را به درستی تشخیص نمی‌دهد و تکامل خود را در کسب مال و مقام دنیوی می‌بیند. اما اگر عقل انسان کامل شود، از منفعت اصلی خود نیز آگاه می‌شود و با تمام توان به دنبال آن می‌رود.
    بر این اساس، مردمان عصر ظهور با کنار رفتن پرده‌های غفلت از برابر عقل‌هایشان و شکوفا شدن عقول‌، به جایگاه و منزلت واقعی و خطیر خود‌شناسی و نقش آن در هدایت و تکامل انسان واقف می شوند. و به مرتبه والای خویش در هستی پی می‌برند. می‌فهمند که حقیقت انسان همان بعد روحانی انسان است. بنابراین، مانع جولان و تاخت و تاز نیروهای شیطانی و نفسانی و غلبه آن‌ها بر حقیقت وجودی خود می‌شوند.
    آنان با بالا رفتن سطح درک و معرفتشان، توان اندیشیدن در مورد حقایق هستی را کسب می‌کنند و در سایه خردورزی، به‌عنوان خاستگاه اصلی خودشناسی و در پرتو راهنمایی‌های حجّت الاهی، به درون خود نگرش و تأمل دیگری خواهند داشت و برای شکوفا کردن استعدادها و سرمایه‌های نهفته در خود حرکتی جدی و مستمر خواهند کرد. مردمان عصر ظهور با شناخت نیروها، سرمایه‌های ارزشمند و ابزار و امکانات روح به خودشناسی و در نهایت به کمال و رشدی که لایق و شایسته مقام و منزلت انسان است، خواهند رسید و در واقع به رتبه ارزشمند «خودشناسی» نایل می‌شوند.
    امام علی(ع) دستیابی به خودشناسی را از رهگذر خرد دانسته‌اند که کارکردی نظری است. امام فرموده‌اند:
    هر کس خود را شناخت خرد ورزیده ]از عقل بهره جسته [و آن‌که خود را نشناخت گمراه شد (تمیمی آمدی، ۱۳۶۶: ۵۲).
    ۲٫ خداشناسی
    «معرفت خداوند» متعال از موضوعات بسیار اساسی و حائز اهمیت است. امام صادق(ع) اولین علم و معرفتی را که همه مردم باید به آن آگاه باشند، «خداشناسی» می دانند (کلینی، ۱۳۶۵: ۵۰) و این اولین علم را مهم‌ترین علوم نیز دانسته اند (خزاز رازی، ۱۴۰۱: ۲۶۲). در بیان امیرالمؤمنین(ع) معرفت به خداوند متعال سرآغاز دین (شریف الرضی، ۱۴۱۴: ۳۹) و همچنین پایان راه عنوان شده است (لیثی واسطی، ۱۳۷۶: ۴۳۱).
    به همین دلیل است که امام صادق(ع) مى‌فرمایند:
    اگر مردم می‌دانستند در خداشناسی چه ارزشی وجود دارد، هرگز به شکوفه‌های زندگی دنیا و نعمت‌های آن که خداوند متعال دشمنان خود را با آن‌ها بهره‌مند ساخته است، نظر نمی‌افکندند و دنیایشان در نظر آن‌ها پست‌تر و بی‌ارزش‌تر از چیزی بود که بر آن پا می‌نهند و از نعمت شناخت خداوند متعال بهره‌مند می‌شدند (کلینی، ۱۳۶۵، ج۸ : ۲۴۷).
    منظور از شناخت حضرت حق، رسیدن به حقیقت ذات باری‌تعالی نیست؛ زیرا شناخت ذات او به هیچ وجه در حیطه علم ممکنات قرار نمی‌گیرد (همان، ج۱: ۹۲).

     این نوع شناخت برای هیچ موجودی، از جمله انسان ممکن نیست. این مقام، مقام غیب‌ الغیوبی است که خداوند به هیچ موجودی آگاهی به این منطقه را اجازه نداده است. همچنین احاطه تام پیدا کردن به اسما و صفات الاهی کما هو حقّه، میسور و ممکن نیست، به دلیل این‌که ممکنات متناهی و محدود، قدرت اشراف کامل بر نامتناهی را ندارند (شریف الرضی، ۱۴۱۴: ۸۸). اما شناخت ناپذیری ذات خداوند متعال و همچنین نبود توان بر احاطه تام نسبت به اسما و صفات باری‌تعالی به این مفهوم نیست که هیچ گونه شناختی نسبت به حضرت حق، مقدور و میسور مخلوق نیست، بلکه می‌توان گفت گونه دیگری از شناخت در مورد حق تعالی وجود دارد (همان).

     انسان می‌فهمد که جهان هستی دارای آفریدگاری است که از أسما و اوصافی برخوردار است و اگر چه وی به دلیل محدودیت عقل، توان احاطه کامل بر اسما و اوصاف او را ندارد؛ هر شخصی به قدر توان، سعه و ظرفیت وجودی خویش، به این مسائل به آگاهی و شناخت دست می‌یابد (جوادی آملی، ۱۳۸۹، ج۱۳: ۷۰۰ـ ۷۰۱).
    از ابتدای آفرینش بشر، همواره پیامبران و اوصیای آن‌ها، انسان‌ها را به شناخت و ایمان به وجود خالق هستی فرا خوانده‌اند؛ با این همه تأکید و ترغیب به مقوله خداشناسی، بیش‌تر انسان‌ها با زیر پا گذاشتن دستورات رهبران الاهی، فطرت خداجویی و خداشناسی خویش را با حجاب‌ها و زنگارهای جهل و تردید پوشانده‌اند و در صفوف کفر و بی‌دینی و شرک قرار گرفته‌اند.
    انسان‌های عصر ظهور با بهره‌گیری از عقل به دنبال کسب حقایق، از جمله خداشناسی که از مهم‌ترین کارکردهای شناختی عقل است، خواهند رفت و نهایتاً معرفت و شناخت آن‌ها به خداوند متعال در تمام سطوح خداشناسی ارتقا می‌یابد. در این صورت، با تلألؤ عقل، یکی از محورها و برنامه‌های اصلی رسالت پیامبران الاهی در جامعه عصر ظهور به ثمر خواهد نشست.
    هر اندازه عقل بشر کامل‌تر شود، شناختش به عالم کاینات، اعم از موجودات مادی و مجرد بیش‌تر می‌شود. انسان در سایه این شناخت، هرگونه استقلال را از غیر خدا نفی می‌کند و می‌فهمد که آن‌ها عین نیاز بوده و به وجود مستقلی متکی هستند و با اراده و خلقت خداوند پا به عرصه وجود گذاشته‌اند. به طور طبیعی وقتی انسان به چنین ارتباطی بین کاینات و خالق هستی واقف گردد، معرفت و شناخت او به پروردگار بیش‌تر شده، به او نزدیک و نزدیک‌تر می‌گردد. برخی از نویسندگان نیز به این مطلب اشاره کرده‌اند (حکیمی،۱۳۸۱: ۱۸۸).
    یکی دیگر از خاصیت‌های عقل این است که با رشد خود، عامل جدایی حق از باطل می‌گردد (دیلمی، ۱۴۱۲، ج۱: ۱۹۸) و چون خداوند متعال حقّ محض است، طبعاً با رشد عقل، نور خدا بیش‌تر نمایان می‌شود. انسان با جلوه‌گری حق، بیش از پیش خدا را احساس کرده و معرفتش به او افزون‌تر می‌گردد که حاصل آن قرب به خداوند متعال است.
    در بخشی از حدیث قدسی معراج که به بیان حالات مؤمن هنگام مرگ و ورودش به بهشت می‌پردازد، آمده است:
    خداوندا! چگونه رضایت تو را نجویم و حال آن‌که تو عقل مرا کامل کردی تا تو را شناخته و تشخیص حق از باطل را دانستم (همان: ۳۰۳ـ ۲۰۴).
    رسول خدا۶ در مورد خداشناسی به عنوان یکی از کارکردهای شناختی و نظری عقل؛ می‌فرماید:
    «پروردگار ما به وسیله عقل شناخته می‌شود» (فتال نیشابوری، ۱۳۷۵، ج۱: ۴).
    آیت‌الله مکارم شیرازی سرچشمه معرفت نسبت به حق تعالی را رشد عقلانی بشر می داند (مکارم شیرازی، ۱۳۸۶: ۲۱۶).
    ۳٫ دین‌شناسی
    آشنایی با دین، به عنوان یکی از مهم‌ترین شناخت‌ها، عاملی قدرتمند و تأثیرگذار بر زندگی انسان است؛ به گونه‌ای که سعادت دنیوی و اخروی انسان در سطح فردی و اجتماعی به آن وابسته است.
    در مورد دین، تعاریف متعددی از سوی جامعه‌شناسان و اندیشمندان دینی صورت گرفته است و هر کدام از زاویه خاصی به دین نظر کرده‌اند. آنان در صدد بوده‌اند تا مهم‌ترین ویژگی‌های دین را بیان کنند. لذا به نظر می‌رسد ارائه تعریفی جامع و کامل از دین امری دشوار است؛ به گونه‌ای که شاید برخی از این تعاریف قابل جمع نباشند. از سوی دیگر با توجه به مباحث گذشته روشن است که مراد ما از دین، دین روشنگر اسلام است که در دوران باشکوه ظهور، مردم به دلیل رشد عقول، پذیرای آن خواهند بود.

    به همین دلیل از نقل و بررسی تعاریف دین و ورود به مباحث جزئی و اختلافی صرف نظر می‌کنیم و همین مقدار را متذکر می‌شویم که دین مورد نظر در این‌جا خصوص اسلام است (آل عمران: ۱۹) و کلام تنی چند از عالمان و اندیشمندان که دین را شامل سه قسم: اعتقادات، اخلاق و احکام دانسته‌اند؛ همچون (طباطبائی، ۱۳۷۰، ج۱: ۱۵ و جوادی آملی، ۱۳۸۴: ۲۶)؛ را ملاک قرار داده‌ایم.
    خداوند متعال در قرآن کریم و معصومین: با سفارش‌های اکید، انسان‌ها را به سوی این شناخت مهم تشویق و ترغیب کرده‌اند (توبه: ۱۲۲ و برقی، ۱۳۷۱، ج۱: ۲۲۵).
    این مهم متأسفانه با ورود موانعی، از مسیر واقعی خود که اجرای شایسته آن در سایه حکومت رهبران الاهی است خارج شده است. بیش‌تر انسان‌ها، جز گروهی اندک، از محتوای دین و تعالیم روشن، مستحکم و استوار آن دور شده‌اند و زندگی کفر آلود و مشرکانه‌ای برای خود رقم زده‌اند. این جریان در آخرالزمان فزونی یافته و روز به روز شناخت دین‌ و دین‌داری کم رنگ‌تر و بدعت‌ها و تحریف‌ها افزون‌تر خواهد شد (شریف الرضی، ۱۴۱۴: ۱۵۰، خ۱۰۳).
    ولی خداوند متعال از جهانی شدن دین مبین و پیروزی کامل آن بر تمام ادیان عالم خبر داده است (توبه: ۳۳).
    این وعده الاهی در عصر حکومت جهانی امام مهدی(عج) که هدف ظهورش احیای دین خداست (ابن مشهدی، ۱۴۱۹: ۵۷۹) تحقق خواهد یافت و آیین واحدی بر جهان حاکم می‌گردد (طبرسی، ۱۳۷۲، ج۵ : ۳۸).
    اما سؤال اساسی آن است که چرا در عصر ظهور دین رونق می‌یابد؟ پاسخ را باید در درخواست درونی تمام انسان‌ها جست وجو کرد و آن، درخواست «سعادت» است. هیچ انسانی را نمی‌توان یافت که مشتاق رسیدن به سعادت نباشد؛ اما مشکل اصلی آن‌جاست که شیاطین انس و جن، راه رسیدن به سعادت را از انسان‌ها دریغ کرده و مسیرهای منحرفی را که سرانجام آن شقاوت است، به عنوان راه سعادت معرفی کرده‌اند؛ اما وقتی ظهور واقع می‌شود، تمام این حباب‌ها نابود می‌شوند (رعد: ۱۷). مردمان آن عصر در سایه رشد عقلی، آگاه می‌شوند و راه اصلی را به‌وضوح می‌بینند.

    آنان می‌فهمند که تنها از مسیر شناخت دین و دین‌داری است که می‌توانند به سعادت در دنیا و آخرت نایل شوند. به عبارت دیگر: می‌توان گفت رونق یافتن دین در عصر ظهور به دلیل رشد و تکامل عقول است؛ زیرا دین راه رسیدن به رستگاری است و هنگامی که غبار جهل و گناه، کنار رود، راه از بی‌راهه تشخیص داده می‌شود و انسان تشخیص می‌دهد اومانیسم و سکولاریزم او را به خوشبختی نمی‌رساند و سعادت دنیا و آخرت تنها در سایه اطاعت محض از حضرت حق و گوش جان فرادادن به دستورات او فراهم می‌آید.
    به همین دلیل، در عصر ظهور مقوله دین‌شناسی و دین‌داری؛ جایگاه و ارزش والای خود را باز می‌یابد.
    بنابراین، دین‌شناسی یکی از مهم‌ترین کارکرد‌های شناختی عقل است.
    امام علی(ع)؛ می‌فرماید: «دین و ادب نتیجه عقل است» (تمیمی آمدی، ۱۳۶۶: ۸۴).
    علامه جوادی آملی دست یافتن به موضوع دین‌شناسی را از رهگذر رشد عقلانی بشر در عصر ظهور دانسته‌اند (جوادی آملی، ۱۳۸۷: ۱۷۹).
    اثر اخلاقی
    «عبادت»، «عدالت» و «دوری از گناه»، از جمله دستاوردهای ارزشی و اخلاقی تکمیل عقول است که در ادامه به بررسی آن‌ها پرداخته می‌شود:
    ۱٫ عبادت
    «عبادت» که در فطرت و سرشت انسان ریشه دارد؛ در ادیان توحیدی، به‌ویژه دین روشنگر اسلام از جایگاهی مهم و اساسی برخوردار است؛ به گونه‌ای که تکامل حقیقی و همه جانبه بشر به وسیله عبادت صورت می‌پذیرد. دعوت به بندگی حضرت حق، رسالت مشترک همه پیامبران الاهی بوده است (نحل: ۳۶).

     همه انسان‌ها مأمورند در مسیر بندگی که همان صراط مستقیم است (یس: ۶۱)؛ حرکت کنند؛ به این معنی که افعال عبادی و دیگر شئون زندگی را تنها به قصد اطاعت خالق هستی انجام دهند و چیزی را شریک او قرار ندهند (نساء: ۳۶)؛ امّا بیش‌تر انسان‌ها با بی‌اعتنایی به این پیام الاهی که همان هدف و غرض خلقت بشر است (ذاریات: ۵۶)؛ عبادت و پرستش خالق هستی را چنان که شایسته است، به جا نمی‌آورند. آنان با پذیرش بندگی دیگر انسان‌ها و پیروزی عبودیّت شهوت و محبت مال و ثروت؛ عنان خویش را به دست غیر خدا سپرده‌اند؛ به طوری که در آخرالزمان، عبادت که نتیجه همه معارف دینی و خلاصه همه دستورات خداست، وسیله‌ای برای برتری طلبی بر مردم قرار می‌گیرد (شریف الرضی، ۱۴۱۴: ۴۸۵ـ ۴۸۶).
    اما در دوران ظهور، مردم با بهره‌گیری از تربیت امام و در نتیجه رشد و شکوفایی عقول، توفیق خواهند یافت که تنها خداوند متعال را عبادت کرده و هیچ چیز و هیچ کس را شریک او قرار ندهند (طوسی، ۱۴۱۱: ۱۷۹)؛ اما سؤال این است که چگونه بندگی خدا عقل تبیین می‌شود؟ شاید بتوان چنین گفت: با رشد عقل، غبار از عرصه ایمان فرد کنار می‌رود و انسان حقیقت را درک می‌کند. حقیقت این است که عزت تماماً در دست خداوند است (نساء: ۱۳۹). روزی تنها در دست خداوند متعال است (ذاریات: ۵۸).

    حکومت و قدرت فقط تحت قدرت اوست (ملک: ۱ و مجادله: ۲۱). وقتی انسان دریافت که اگر طالب عزت و مال و حکومت و قدرت است باید مطیع خداوند باشد؛ دیگر بندگی مال و مقام را نمی‌پذیرد؛ چرا که می‌فهمد این امور تنها به دست خداست و با بندگی خدا همه را در اختیار می‌گیرد و مهم‌تر آن‌ که انسان، با رشد عقل، بی‌ارزش بودن عزت و قدرت و مال و حکومت دنیا را درک می‌کند و دیگر دل به آن‌ها نمی‌سپرد.
    بنابراین، در عصر ظهور، از رهگذر رشد عقل عملی و رهایی مردم از بندگی دیگران است که روح تشنه جامعه بشری با شعاع روح‌بخش عبادت، سیراب و کامیاب می‌گردد.
    امیرالمؤمنین(ع) فرموده‌اند:
    «عاقل‌ترین شما، فرمان‌بردارترین شما از ]حق تعالی [است» (لیثی واسطی، ۱۳۷۶: ۱۱۳).
    علامه جوادی آملی روی آوردن به عبادت را از رهگذر عقل عملی میسّر می داند (جوادی آملی، ۱۳۸۷: ۱۳۳).
    ۲٫ عدالت
    «عدالت» از جمله آثار رشد‌یافتگی عقل در حوزه عملی است. عدالت‌خواهی، امری فطری به شمار می‌آید و برقراری عدالت در تمام زمینه‌ها از آرمان‌ها و آرزوهای انسان در طول تاریخ بوده است. این مهم از چنان اهمیتی برخوردار است که خداوند متعال در قرآن کریم، یکی از اهداف بعثت پیامبران و نازل کردن کتاب‌های آسمانی و قوانین و موازین استوار و محکم الاهی را اقامه عدالت در میان جامعه و از بین بردن ظلم و ستم در میان آنان دانسته است (حدید: ۲۵).
    بشر بر اثر پیروی از هوای نفس و عدم پذیرش ولایت و سرپرستی حاکمان الاهی و دور بودن از معارف دینی و در نتیجه عدم آمادگی لازم برای پذیرش عدالت، در طول تاریخ؛ حتی در حکومت رهبران الاهی، شاهد بی‌عدالتی در جنبه‌های فردی و اجتماعی بوده است.
    امام خمینی اجرای عدالت در سراسر گیتی را رسالت همه انبیا دانسته که در عصر خویش، به این امر موفق نشده اند (خمینی، بی‌تا، ج۱۲: ۴۸۰).
    به بیان روایات، این بی‌عدالتی در آخرالزمان به اوج خود خواهد رسید (کلینی، ۱۳۶۵، ج۱: ۳۳۸)؛ چرا که برقراری عدالت در میان جوامع تنها با حضور رهبران الاهی و وجود معارف دینی، به سرانجام نمی‌رسد، بلکه تحقق این مهم علاوه بر حضور حاکم عدالت گستر و وجود قوانین محکم الاهی، به یارانی مخلص و کار‌آمد و مردمی پذیرای عدالت نیازمند است؛ ولی بیشتر مردمان با تقویت نیروهای نفسانی، نیروهای عقلانی خویش را تضعیف می‌کنند و با خاموشی نور عقل و فطرت، همواره با عدل و داد مخالفت ورزیده، زیر بار عدالت و گسترش آن در میان جوامع نمی‌روند.

    اما مردمان عصر ظهور که از آمادگی لازم برخوردارند، به دلیل بهره‌مندی از تعلیم و تربیت امام عصر‌(ع) و تکامل عقولشان و برگشت به فطرت سالم خود، پذیرای حکومت امام خواهند شد و به سوی عدل و عدالت و برقراری آن در میان جوامع روی می‌آورند. بنابراین، یکی از بارزترین ویژگی‌ها و دستاوردهای مهم حکومت مهدوی که نشان دهنده رشد یافتگی عقل عملی است؛ گسترش عدل و داد در تمامی جنبه‌های زندگی و برچیده شدن ظلم و ستمگری از صحنه گیتی خواهد بود (ابن بابویه، ۱۳۹۵، ج۱: ۳۱۸).
    امیرالمؤمنین(ع) در تعبیری گهربار فرموده‌ است:
    «عدالت، حاصل و نتیجۀ عقل است» (لیثی واسطی، ۱۳۷۶: ۲۶).
    ۳٫ دوری از گناه
    دیگر مصداق رشد‌یافتگی عقل، در حوزه عملی؛ دوری جستن از گناه است؛ زیرا پرهیز از گناه به عقل عملی مربوط است (جوادی آملی، ۱۳۸۸: ۴۵۶).
    بدون تردید گناه و مداومت بر آن آثار زیان‌بار فراوانی دارد و تمام شئون حیات فردی و اجتماعی آدمی را دست‌خوش نابودی می‌کند و در نتیجه بین انسان گناهکار و خالق هستی حجابی آویخته می‌شود؛ در نتیجه رابطه انسان با خالق متعال قطع می‌شود.
    آیات و روایات متعددی انسان‌ها را از سقوط در پرتگاه گناه و عواقب شوم آن، بر حذر داشته‌اند (احزاب: ۳۶ و کلینی، ۱۳۶۵، ج۲: ۲۶۸).
    اما بیش‌تر مردم با زیر پا نهادن دستورات و آموزه‌های الاهی، شخصیت معنوی و انسانی خویش را در خدمت شهوات و تمایلات حیوانی درآورده‌اند؛ چرا که آنان از نعمت عظیم عقل بهره‌مند نشده‌اند. با تعطیلی عقل و حاکمیت غرایز و شهوات، آدمی توان تشخیص سود و زیان دنیوی و اخروی خود را از دست می‌دهد. در این صورت، زشتی و پستی گناه را درک نمی‌کند و طبعاً با ارتکاب گناه و مداومت بر آن، از آثار شوم گناه در امان نخواهد بود (مصباح یزدی، ۱۳۹۱: ۲۳۴).
    طوفان سهمگین گناه به تدریج جنبه معنوی بشر را از بین می‌برد؛ به گونه‌ای که در آخرالزمان به اوج خود می‌رسد (شریف الرضی، ۱۴۱۴: ۱۵۷ـ ۱۵۸).
    در عصر ظهور که انسان از عقل رشد یافته‌ای برخوردار می‌گردد، مضرات و منافع خود را می‌شناسد و درمی‌یابد که بزرگ‌ترین خسارتی که متوجه انسان می‌شود و او را از رسیدن به قرب الاهی باز می‌دارد؛ از ناحیه ارتکاب معاصی است. طبیعتاً چنین انسانی، دیگر نه تنها عمداً به سراغ گناه نمی‌رود حتی به فکر گناه کردن نمی‌افتد.
    امیرالمؤمنین(ع) می‌فرماید:
    «به درستی که خردمندی در دوری کردن از گناه و نظر کردن در عاقبت‌ها و به کار بردن دوراندیشی است» (تمیمی آمدی، ۱۴۱۰: ۸۱۷).
    آیت الله جوادی آملی ارتکاب معاصی و مداومت بر آن‌ها را به دلیل مشکل عقلی و عدم بهره مندی از آن دانسته و دوری جستن از گناه را نشانه حیات عقلی می داند که دارای مراتبی است (جوادی آملی، ۱۳۸۹، ج۱۱: ۵۲۲ـ ۵۲۳).
    البته این بدان معنی نیست که در عصر ظهور، گناه به طور مطلق از بین خواهد رفت؛ بلکه می‌توان گفت به واسطه رشد عقلانیت و خردورزی در مردم، انگیزه‌های ارتکاب گناه و در نتیجه ارتکاب معاصی بسیار کم خواهد شد. در عصر ظهور، حضرت ریشه‌های فساد و گناه را از بین خواهند برد؛ در عین حال، ممکن است افرادی در جامعه آرمانی حضرت، به گناه و انحراف دچار شوند؛ زیرا طبق برخی روایات گرچه ابلیس کشته خواهد شد (بهاءالدین نیلى نجفى، ۱۴۲۶: ۸۲ ـ۸۳).

    و مردم از شر وسوسه‌های او نجات خواهند یافت؛ این، به معنای از بین رفتن همه شیاطین نیست؛ زیرا شهوت و غضب و دیگر شیاطین وسوسه‌گر در زمان ظهور نیز وجود دارند. به دیگر سخن: مردمان عصر ظهور نیز از حق انتخاب و اختیار برخوردار هستند. به همین دلیل ممکن است برخی گرفتار ارتکاب معاصی نیز بشوند.

    منابع
    قرآن کریم.
    ۱٫ ابن فارس، احمد بن فارس، (بی‌تا). معجم مقاییس اللغه، تحقیق: هارون، عبدالسّلام محمد، قم، مکتب الأعلام الإسلامی.
    ۲٫ ابن مشهدی، محمدبن جعفر (۱۴۱۹ق). – المزار الکبیر، محقّق: قیومی اصفهانی، جواد، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    ۳٫ اربلی، علی بن عیسی (۱۳۸۱ق) کشف الغمه فی معرفه الأئمه، تحقیق: رسولی محلاتی، هاشم، تبریز، بنی هاشمی.
    ۴٫ الهی‌ نژاد، حسین (زمستان ۱۳۸۷). مهدویّت و عقل گرائی، فصلنامه علمی ـ تخصصی انتظار موعود، شماره۲۷٫
    ۵٫ امامی کاشانی، محمد (۱۳۸۶). خطّ امان، پژوهشی در موعود ادیان، تهران، مؤلف.
    ۶٫ برقی، احمد بن محمد (۱۳۷۱ق). المحاسن. محقّق: محدث، جلال الدین، قم، دارالکتب الإسلامیه.
    ۷٫ برنجکار، رضا (۱۳۸۰). عقل وتعقل، فصلنامۀ علمی ـ پژوهشی قبسات، شمارۀ۱۹، قم، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
    ۸٫ ــــــــــــ (۱۳۹۱). روش‌شناسی علم کلام، قم، دارالحدیث.
    ۹٫ بهاءالدین نیلى نجفى، على بن عبدالکریم (۱۴۲۶ق). سرور أهل الإیمان فی علامات ظهور صاحب الزّمان(عج)، محقق: عطار، قیس، قم، دلیل ما.
    ۱۰٫ پکلیس، ویکتور داویدوویچ (۱۳۷۰). تواناییهای خود را بشناسید، مترجم: فرامرزی، محمّدتقی، تهران، مترجم.
    ۱۱٫ تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (۱۳۶۶). تصنیف غررالحکم ودررالکلم، محقّق: درایتی، مصطفی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
    ۱۲٫ جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۷). امام مهدی (عج) موجود موعود، تحقیق: مخبر، محمد حسن، قم، اسراء.
    ۱۳٫ ــــــــــــــــــــ (۱۳۸۸). اسلام و محیط زیست، تحقیق: رحیمیان، عباس، قم، إسرا.
    ۱۴٫ ــــــــــــــــــــ (۱۳۸۴). انتظار بشر از دین، تحقیق: پور مصطفی، محمدرضا، قم، اسراء.
    ۱۵٫ ــــــــــــــــــــ (۱۳۸۹). تفسیر انسان به انسان، محقّق: الهی زاده، محمد حسین، قم، إسرا.
    ۱۶٫ ــــــــــــــــــــ (۱۳۸۹). تفسیر تسنیم، محقّق: عابدینی، عبدالکریم، قم، إسرا.
    ۱۷٫ ــــــــــــــــــــ (۱۳۸۸). شمیم ولایت، محقّق: صادقی، سید محمود، قم، اسراء.
    ۱۸٫ ــــــــــــــــــــ (۱۳۸۷) منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، تحقیق: واعظی، احمد، قم، اسراء.
    ۱۹٫ ــــــــــــــــــــ (۱۳۸۷). دین‌شناسی، محقّق: مصطفی‌پور، محمد‌رضا، قم، اسراء.
    ۲۰٫ حرانى، حسن بن على (۱۴۰۴). تحف العقول، محقق: غفاری، علی اکبر، قم، جامعه مدرسین.
    ۲۱٫ حکیمی، محمد (۱۳۸۱). عصر زندگی و چگونگی آینده انسان و اسلام، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
    ۲۲٫ خزاز رازى، على بن محمد (۱۴۰۱ق). کفایه الأثر فی النص على الأئمه الإثنی عشر، محقق: حسینى کوهکمرى، عبد اللطیف، قم، بیدار .
    ۲۳٫ خمینی، روح الله (بی تا). صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;.
    ۲۴٫ دیلمی، حسن بن محمد (۱۴۱۲ق). ارشاد القلوب، قم، الشریف الرضی.
    ۲۵٫ رحیم پور ازغدی، حسن (۱۳۸۸). مهدی (عج)، ده انقلاب در یک انقلاب، تهران، طرح فردا.
    ۲۶٫ شریف الرضی، محمد بن حسین (۱۴۴۱ق). نهج البلاغه، محقّق: صالح، صبحی، قم، هجرت.
    ۲۷٫ صافى، لطف الله (۱۳۹۱). سلسله مباحث امامت و مهدویت، قم، دفتر نشر آثار حضرت آیت الله العظمى صافى گلپایگانى.
    ۲۸٫ صدر، سید محمد (۱۴۲۵ق). موسوعه الامام المهدی (عج)، قم، انتشارات ذوی القربی.
    ۲۹٫ صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (۱۳۸۳). شرح أصول الکافی، محقّق: خواجوی، محمد، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    ۳۰٫ صدوق، محمدبن علی (۱۳۹۵ ق). کمال الدین و تمام النعمه، تحقیق: غفاری، علی اکبر، تهران.
    ۳۱٫ ــــــــــــــــــــ (۱۳۷۸ق). عیون أخبار الرضا(ع)، محقق: لاجوردى، مهدى، تهران، نشر جهان.
    ۳۲٫ طباطبائی، محمد حسین (۱۳۷۰). آموزش عقاید و دستورهای دینی، تهران، بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی.
    ۳۳٫ طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، تحقیق: بلاغی، محمد جواد، تهران، انتشارات ناصر خسرو.
    ۳۴٫ طبسی، نجم الدّین (۱۳۸۲). چشم اندازی به حکومت مهدی (عج)، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
    ۳۵٫ طوسی، محمد بن الحسن (۱۴۱۱ق). الغیبه، تحقیق: تهرانی، عباد الله و ناصح، علی احمد، قم، دار المعارف الإسلامیه.
    ۳۶٫ عیاشی، محمد بن مسعود (۱۳۸۰ق). تفسیر العیّاشی، محقّق: رسولی محلاتی، سید هاشم، تهران- المطبعه العلمیه.
    ۳۷٫ فتال نیشابوری، محمد بن احمد (۱۳۷۵). روضه الواعظین و بصیره المتعظین، قم، انتشارات رضی.
    ۳۸٫ فقیه ایمانی، محمّد باقر (۱۳۸۹). دوران با شکوه ظهور، تحقیق: ظریف، محمّد، قم، عطر عترت.
    ۳۹٫ کلینی، محمد بن یعقوب (۱۳۶۵). الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    ۴۰٫ لیثی واسطی، علی بن محمد (۱۳۷۶). عیون الحکم و المواعظ، تحقیق: حسنی بیرجندی، حسین، قم، دارالحدیث.
    ۴۱٫ مصباح یزدی، محمد تقی (۱۳۸۵). به سوی خودسازی، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی;.
    ۴۲٫ ــــــــــــــــــــ (۱۳۹۱). پندهای امام صادق (عج) به ره‌جویان صادق، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;.
    ۴۳٫ ــــــــــــــــــــ (۱۳۸۶). خودشناسی برای خودسازی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;.
    ۴۴٫ مطهری، مرتضی (۱۳۸۶). مجموعه آثار، قم، انتشارات صدرا.
    ۴۵٫ مفید، محمد بن محمد (۱۴۱۳ق). الإرشاد، تحقیق: مؤسسۀ آل‌البیت:، قم، کنگرۀ شیخ مفید.
    ۴۶٫ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۸۶). آفریدگار جهان، قم، مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع).
    ۴۷٫ نعمانی، محمد بن ابراهیم (۱۳۹۷ق). الغیبه، تحقیق: غفاری، علی اکبر، تهران، نشر صدوق.

    نویسندگان:

    جواد جعفری، روح‌الله دریکوندی

    مجله انتظار موعود شماره ۴۹

    ادامه دارد…

    کلیدواژه ها :
    دوره های نوروزی عصر شبکه

    مطالب مرتبط

    ویژه های ایران ویج

    دیدگاهها (۰)



    ;کانال تلگرام ایران ویج اصلاحات نیوز آموزشگاه مهندسی عصر شبکه

    آخرین اخبار و مطالب

    پربحث ترین های هفته

    Sorry. No data so far.