• خرید vpn
  • ما هنـوز به فـردایی روشـن امید داریم

    صفحه اصلی » تاریخی , مطالب برگزیده سایت » ۵۰ هزار سرباز شکست ناپذیر فردوسی
    کد خبر : 1817710

    به بهانه 25 اردیبهشت روز بزرگداشت فردوسی

    ۵۰ هزار سرباز شکست ناپذیر فردوسی

    زمان حیات او زمان حاکمان تازی و ترک بوده است و کالای شاهنامه خریداری نداشته است و کسی عزیز دل بود که به قول دکتر رجایی: « تازی بنویسد و ترکان را گرامی بدارد.»

    ۵۰ هزار سرباز شکست ناپذیر فردوسیReviewed by Aryan on May 15Rating:

    فردوسی

    شاید برای بسیاری از شما پیش آمده باشد وقتی از شعر و شاعران در قرون مختلف تاریخ ادبیات سخن به میان می آید ناخودآگاه در ذهن تان دربار پادشاهی را تجسم کنید که شاعری در مدح و ثنای سلطان در حال شعرخوانی و سُرایش اثری ادبی، فاخر، موزون و مقفی است، همان طور که در برخی سریال ها و فیلم های تاریخی و حتی طنز این صحنه بارها به تصویر کشیده شده است.

    به بیان دیگر، در میان هنرها همواره این شاعران بوده اند که نام و اثرشان با سکه، درم، دینار و صله پیوند خورده است که البته برخی گزارش ها و مستندات تاریخی وجود چنین پدیده ای در میان شاعران را رایج دانسته است، اما گاهی این موضوع در مورد بزرگان تاریخ ادبیات و خالقان میراث فرهنگی ما به کار برده می شود و در ذهن مردم هم جای می گیرد.

    یکی از این مفاخرکه امروز را در تقویم ها به نام او نامگذاری کرده اند ، فردوسی است که داستان گرفتن صله و یک سکه به ازای هر بیت از سرودن شاهنامه توسط او را دیگر کمتر کسی است که نشنیده باشد؛ داستانی که برای نخستین بار توسط نظامی عروضی سمرقندی در کتاب چهار مقاله در قرن ششم مطرح شد.

    خلاصه آنچه عروضی سمرقندی در کتابش درباره فردوسی گفته به زبان امروز این است: آقای فردوسی، دهقانی اهل طوس بوده است و به این امید که از صله سرودن شاهنامه جهاز دخترش را تهیه کند، این اثر را در مدت ۲۵ سال می سراید و بعد به نزد سلطان محمود غزنوی می برد و مورد قبول شاه می افتد و ابتدا قرار می گذارند حدود ۵۰ هزار سکه به او پاداش دهند و سپس پادشاه زیر قولش می زند و ۲۰ هزار سکه به فردوسی می دهد و او این سکه ها را در حالی که بسیار دلشکسته و ناامید بوده وکنار یک گرمابه نشسته بود به یک حمامی می دهد و سپس به طبرستان می رود و به شاه آنجا که شهریار نامی بوده است می گوید من سلطان محمود را هجو می کنم و این شاهنامه را به نام تو می زنم و الی آخر…

    کارشناسان و شاهنامه پژوهان به این داستان که متاسفانه در میان مردم و عوام بسیار شایع شده است انتقادهای فراوانی وارد دانسته اند. از جمله مرحوم دکتر احمدعلی رجایی در کتابی مفصل به این موضوع پرداخته و بر اساس مستندات تاریخی به موارد مبهم تا حدود زیادی پاسخ داده که مهم ترین آن دلایل سروده شدن شاهنامه است.

    دکتر رجایی معتقد است ادعای نظامی عروضی از همان آغاز مشکوک و نادرست است چراکه وقتی می گوید فردوسی از دهقان های طوس بوده است، در آن زمان دهقان به کسی می گفته اند که در منطقه ای برای خودش به اصطلاح امروز دَم و دستگاهی داشته است و نه کسی که در کار کشاورزی و شخم و درو بوده است و مثلا نیازمند تهیه جهاز برای دخترش باشد و برای این کار نه یک سال و دو سال که ۲۵ سال از عمرش را به سرودن یک کتاب اختصاص دهد، وانگهی دختر را در جوانی به خانه بخت و شوهر می فرستند نه سر پیری، آن هم در روزگاری که دختر ده ساله بسرعت رخت عروسی بر تن می کرد و بانوی بیست و پنج ساله برای خودش چند بچه داشت.

    دیگر انتقادی که دکتر فریدون جنیدی از شاهنامه پژوهان بزرگ کشورمان به این داستان وارد دانسته، این که اگر هم فردوسی مال و اموالی نداشته است و می خواسته با سرودن شاهنامه به پول و ثروتی برسد خیلی باید انسان موقعیت نشناسی باشد که برای سرودن یک شاهنامه و احیای اسطوره ها و افسانه های ملی و ایرانی آستین با لا بزند، چراکه زمان حیات او زمان حاکمان تازی و ترک بوده است و کالای شاهنامه خریداری نداشته است و کسی عزیز دل بود که به قول دکتر رجایی: « تازی بنویسد و ترکان را گرامی بدارد.»

    حال شما در نظر بگیرید فردوسی نه تنها این کار را نکرده است که فارسی را پاس داشته و عجم را به واسطه سرودن آن زنده کرده است آن هم در روزگار حاکمانی غیرایرانی!

    اگر اندک عقل سلیمی برای کسی که چنین توانایی در نظم کشیدن رویدادها داشته است در نظر بگیریم پس نمی توان چنین هدف عجیب و غریبی را برای او متصور بود.

    اگر از این مسائل هم بگذریم نکته جالب دیگر اعتقادات مذهبی فردوسی است که او در چند مورد در شاهنامه اش آشکارا از مذهب تشیع و آل علی ذکر خیر و دفاع می کند حال آن که دقیقا به همین دلیل حاکمان او را رافضی و مرتد می دانستند.

    در چنین شرایطی، کم نبوده اند شاعرانی که در مقایسه با فردوسی که خداوندگار زبان فارسی است شاگردانی کوچک بیش نبوده اند و براساس قول های مستند مانند تاریخ بیهقی کسی مانند «زینتی» در یک شب و برای سرودن یک مدح، ۵۰ هزار درم دریافت کرده است یا به قول همین نظامی عروضی، عنصری تنها برای سرودن دو بیت درباره زلف ایاز (غلام مورد علاقه سلطان محمود) پادشاه فرمان داد تا سه بار دهانش را پر از جواهر کنند.

    حال در نظر بگیرید فردوسی واقعا نمی توانسته است دو بیت بگوید و چنین پاداش و سکه و صله ای بگیرد و برود دخترش را شوهر دهد؟ برعکس حتی در کتابی مانند «تاریخ سیستان» روایتی داریم که فردوسی در محضر شاه غزنوی درشت گویی کرده و وقتی سلطان گفته است در سپاه من همچون رستم شاهنامه تو هزار مرد وجود دارد، فردوسی بی درنگ پاسخ داده است عمر سلطان دراز باد من ندانم که در سپاه تو چند مرد چون رستم باشد، اما این دانم که خدای تعالی هیچ بنده چون رستمی که من گفته ام دیگر نیافریده است. با همه این حرف ها و سخن ها شاید برای شما هم سوال پیش بیاید پس چرا فردوسی شاهنامه را می خواسته است به سلطان محمود تقدیم کند؟ پرسشی که اصل و صحت آن انکارناپذیر است و نمی توان آن را نفی کرد.

    برای پاسخ به این پرسش نخست باید یادآور شد بر مبنای پژوهش های متعدد شاهنامه پژوهان ایرانی، سال آغاز سرایش شاهنامه حدود ۳۷۰ هجری قمری بوده است، زمانی که اصلا محمود غزنوی هنوز به سلطنت نرسیده بود، اما آن طور که دکتر جعفر یاحقی دراین باره سخن گفته است فردوسی درشصت و پنج سالگی آن هنگام که تمام ثروت و جوانی و مال خود را برای سرودن شاهنامه و احیای ایران و زبان فارسی از دست داده به فکر می افتد با وجود تمام مسائل، شاهنامه را به نام محمود غزنوی کند چرا ؟ در این تصمیم دو نکته مورد توجه او بوده است.

    نخست آن که حدود سال های ۳۹۵ هجری وزیری خراسانی تبار به دربار محمود راه می یابد که به ایران دوستی و فارسی نویسی مشهور بود و او فردوسی را به این تقدیم نامه تشویق می کند و حتی دستور می دهد تمام امور دیوانی دربار به زبان پارسی برگردانده شود.

    دوم آن که تهیدستی و پیری در کنار اوج گرفتن قدرت غزنویان و سلطان محمود، تقریبا فردوسی را از هر گونه تغییر در حکومت ناامید می کند و اگر این اثر با این حجم به سلطان تقدیم نمی شد زمینه های حفظ و نسخه نویسی و انتشار آن هم هیچ گاه فراهم نمی شد و در گذر تاریخ از دست می رفت.

    بنابراین فردوسی به فکر می افتد لابه لای بخش هایی از شاهنامه، بیت هایی را به مدح و ستایش محمود غزنوی اختصاص دهد (به قول امروزی ها بچپاند) و به این ترتیب و به قول معروف عدو شود سبب خیر تا این شاهنامه که سند هویت ملی ماست توسط شاهی حفظ و منتشر شود که چندان علاقه ای به این هویت ندارد. اما در این میان ، اوضاع چندان بر وفق مراد فردوسی نمی گذرد و آن وزیری که حامی او در دربار بود ناگهان مغضوب پادشاه می شود و معزول می گردد و به دنبال آن هرکسی هم که از دوستان آن وزیر بود مورد بی احترامی و نامهربانی درباریان قرار می گیرد که این موضوع گریبانگیر فردوسی هم می شود و درشت گویی های او در دربار و خطاب به شاه و همچنین به قول عروضی، بخشیدن هدیه شاه به یک حمامی، باعث می شود تا پای چوبه دار پیش برود و مدتی فراری شود و دست آخر برای تقدیم و ماندگار شدن شاهنامه اش به طبرستان پناه ببرد و دست به دامان شهریار نامی در طبرستان شود.

    اما پایان کار را هم به نظرم بهتر است با هم به روایت کتاب «رازهای شاهنامه» بخوانیم: «اکنون فردوسی را می بینیم که از طبرستان به زادگاه خود بازمی گردد مردی محروم و مطرود و تحت تعقیب گماشتگان محمود و بر لب پرتگاه اعدام… اما این مرد با موی سپید و پشت دوتا و گوش سنگین و تهیدست و نومید در فشار فقهای متعصب حنفی تا پایان عمر نومید نمی شود و سرفرود نمی آورد و از عقیده خویش دست نمی کشد چراکه ۵۰ هزار بیت سروده او، ۵۰ هزار سرباز شکست ناپذیر را تقدیم هر ایرانی کرده است».

    منبع: سینا علی محمدی - جام جم
    کلیدواژه ها :
    دوره های نوروزی عصر شبکه

    مطالب مرتبط

    ویژه های ایران ویج

    دیدگاهها (۱)



    • سعید

      عیبی نداره…فردوسی با زنده نگه داشتن زبان فارسی خودش رو هم جاودانه کرد.

    ;کانال تلگرام ایران ویج اصلاحات نیوز آموزشگاه مهندسی عصر شبکه

    آخرین اخبار و مطالب

    پربحث ترین های هفته

    Sorry. No data so far.