• خرید vpn
  • ما هنـوز به فـردایی روشـن امید داریم

    صفحه اصلی » فرهنگی و هنری » بررسی نقش تفکر درآثار ادبی زبان فارسی
    کد خبر : 1317943

    بررسی نقش تفکر درآثار ادبی زبان فارسی

    بررسی نقش تفکر درآثار ادبی زبان فارسیReviewed by Aryan on Dec 25Rating: زبان فارسی ازقرن پنجم به بعد وبخصوص با سرودن شاهنامه فردوسی،به تدریج جنبه مقدسی به خود گرفت.شاید دلیل این ماجرا را می توان دراین جست وجو کرد که ایرانی ها ازآغاز ورود اسلام به ایران،تجربه های معنوی خود را به ظرف زبان عربی…

    بررسی نقش تفکر درآثار ادبی زبان فارسیReviewed by Aryan on Dec 25Rating:

    آثار ادبی زبان فارسی

    زبان فارسی ازقرن پنجم به بعد وبخصوص با سرودن شاهنامه فردوسی،به تدریج جنبه مقدسی به خود گرفت.شاید دلیل این ماجرا را می توان دراین جست وجو کرد که ایرانی ها ازآغاز ورود اسلام به ایران،تجربه های معنوی خود را به ظرف زبان عربی می ریختند و حتی درابتدای قرن پنجم به زبان فارسی به دیده تحقیر نگریسته می شد

    علت مانایی ضرب المثل های ایرانی درقرون متمادی مفاهیم عمیق وحکمی آنان است.ازشاعران بزرگی مثل مولانا پانصد ضرب المثل به ادبیات فارسی ایران اضافه شده است.

    مورخان دوره اسلامی تفکر فلسفه ای را به دوره ای محدود و به مطالبی که فلاسفه وحکما به زبان عربی نوشته اند،محصورکرده اند.شاید در اولین نگاه غفلت از آثاربزرگ فلسفی مانند حکیم ناصر خسروقبادیانی یا عطارنیشابوری تنها اشتباه این دسته بندی ومرزبندی به نظربیاید اما با یک نگاه تاریخی می توان دریافت علاوه برعدم درنظر گرفتن ظرفیت های زبان فارسی درنظر نگرفتن عمق اندیشه های آثار بزرگ حکیمان ایرانی ومحدود ومحصورکردن تاریخچه تفکربه یک نوع فلسفه یا حکمت خاص دراین میان ضروری تر به نظر می رسد.می توان گفت بسیاری ازشرق شناسان نیز چون از دریچه زبان عربی وارد شناخت مشرب های فکری مسلمانان شده اند.به نقد وبررسی آثار حکیمانه پارسی زبان توجه کمتری نشان داده اند واین غفلت تاریخی سبب شده که به بسیاری از این آثاربه دید ادبی صرف نگاه شود.آیا می توان گفت تجربه حکیمان ایرانی که بیشتربا شعرهایشان درعرصه فرهنگ ایران شناخته شده اند،نوعی برداشت مستقل ازمکتب فکری اسلامی بوده است ؟یا شعرفارسی همان شعر وهنر است که تنها زیبایی های ادبی را به خوانندگان خود هدیه می کند و نمی توان به تفکر پدیدآورندگان این آثارنگاهی مستقل وفلسفی انداخت؟

    ● مشکل بررسی های تاریخی تفکرفلسفی چیست؟

    مرز بندی های تاریخی درهمه عرصه های فکری وفرهنگی امری تثبیت شده است اما نگاه کردن به ریشه های تدوین تاریخ فلسفه خالی ازفایده به نظر نمی رسد.امیرحسین اصغری کارشناس ارشد فلسفه تطبیقی درباره نقش

    تاریخ نویسی فلسفی درعدم شناخت دقیق تفکرحکیمان ایرانی می گوید: «تاریخ فلسفه اسلامی به دوگونه نوشته شده است باید گفت ما درتاریخ علم نویسی قدری ضعیف عمل کرده ایم.به طور کلی شرق شناسان دوگونه به تاریخ فلسفه اسلامی نگاه کرده اند.عده ای ازقرن هجدهم به بعد تاریخ فلسفه اسلامی را به منظورورود اسلام ودفاع ازمسیحیت مطالعه می کردند که میسینورها دراین طیف قرار می گرفتند. دراین نگاه فلسفه اسلامی چیزی بود که به طور کلی ازاین سو وآن سو وام گرفته می شد وبه عرفان اسلامی هم ازمنظر ملغمه ای که ازتفکرات هندی وایرانی باستان نشأت گرفته می شد؛ نگریسته می شد.بنابراین ظرفیت خاصی برای عرفان اسلامی که ظرفیت وجودی داشته باشد،درنظر گرفته نمی شد زیرا این دین را یک شریعت خشک که فقط درآداب عبادی بدون احساس جمع می شود، معنا می کردند.عده ای نیزبعد ازقرن بیستم به منظور شناخت تفکر اسلامی برای شناخت خود این دین ومعارف و گنجینه های درونی و ذاتی اسلام به این عرصه وارد شدند که کسانی مانند هانری کربن دراین گروه جای می گیرند.»

    ● شعـر در مرحله عشق شکـوفا می شود

    ادبیات عرفانی ایران با اشعار حکیمان فارسی زبانزد مردم ایران شده است.اصغری درباره مراحل عرفان و نقش آفرینی تفکر عمیق وخاص اشعارایرانی می گوید: «عرفان درماهیت ذاتی خود دارای سه مرحله است که گذراندن هر کدام مستلزم عبورازدیگری است.این سه مرحله شامل زهد وعشق ومرحله معرفت است.چیزی که درمرحله عشق اتقاق می افتد،نوعی تفکر به بلوغ رسیده است که دراین مرحله خودرا به گونه ای متفاوت نشان می دهد.زبان وکلمات به خودی خود کاری نمی کنند بلکه این مفاهیم هستند که می توانند درزبانی متبلورشوند و دانسته های گوینده را نشان بدهند.بنابراین درمرحله عشق عرفانی است که شعر شکوفا می شود وزبان شعری که آمیخته با تفکراست، متولد می شود. کسانی مانند جامی وعطارنیشابوری ومولوی این پروسه فکری را با تکیه بر زبان فارسی آغاز نمودند که بعدها توسط عرفایی چون ابن عربی این اندیشه ها به مرحله معرفت رسید و عرفان های نظری نیزمتولد شدند.درواقع باید گفت عرفان های نظری به مقوله حکمتی که پیش زمینه آن درراه عشق بود،شکل تئوریک ونظریه پردازانه دادند ومسائلی مانند ویژگی های انسان کامل را به این ورطه وارد کردند.»بنابراین شعر حکیمان ایرانی فقط نوعی اثرهنری نیست.بلکه این اشعار حاوی نوعی تفکر وفلسفه خاص است که از درک مستقیم حکیمان ایرانی ناشی می شود.»

    ● حکمت فراتر ازفلسفه است

    با اینکه همه ما بارها کلمه حکمت را در محافل ادبی و فلسفی بی شماری شنیده ایم. بسیاری ازما درشناخت معنا وویژگی واژه حکمت،اندکی با دشواری روبه روهستیم. اصغری به پیش زمینه های شکل گیری حکمت که دربرگیرنده نوعی شهود قلبی است اشاره می کند ومی گوید: «تجارب شهودی تجارب مستقیم وجالبی هستند که مستقیما با قلب انسان ها ارتباط پیدا می کنند.درواقع همه ما جمله معروف قلب من ازخدای من چنین روایت می کند را شنیده ایم.حکمت محصول نوعی ازشهود است که قلب یک انسان درارتباط با معرفت دینی کسب می کند.کسانی مثل عطار نیشابوری وابوسعیدابوالخیر که درادبیات مطرح شدند،کسانی هستند که تفکرعمیق وحکمی آنان به نوعی ادبیات تعلیمی درساختارزبان فارسی مبدل شد که این بزرگان ازاین مفاهیم وساختار برای بیان مسائل غیرقابل بیان استفاده می کردند.حکمت امری فراتر ازفلسفه است وباید گفت به ارتباط مستقیم انسان ها از کلام الهی برمی گردد.درقرآن کریم نوزده بار واژه حکمت آمده است.هرچند درموارد متعددی به واژه عقل و تفکر هم درقرآن اشاره شده است.اما عقل اشاره شده درقرآن با عقل فلسفی متفاوت است زیرا حیطه حکمت هم ازحیث نظری و هم ازحیث عملی ازفلسفه فراتر است.این کارشناس ارشد فلسفه ویژگی فراگیرحکمت را اخلاص می داند ومی گوید: «حکمت نتیجه نوعی عبادت خالصانه بین خدا وبنده مخلص اوست وبه همین سبب خداوند متعال می گوید: «هرکس به او حکمت داده شود به معنای آن است که ازخیرکثیری بهره مند شود.» اصغری علت تنگ نظری ها نسبت به حکیمان درطول تاریخ را یکسو نگری می داند و معتقد است: «درطول تاریخ افراد مختلف همیشه از زوایای مختلف به یک حقیقت نگاه کرده اندو همه آنها تصور می کردند که برداشت خودشان برداشت صحیح وبی نقصی است که شاید داستان فیل که هرکس بخشی ازوجود آن را می دید و مولانا به ظرافت به آن تفاوت بینش اشاره می کند،بخشی ازاین ماجرا را به خوبی منعکس کند.»

    ● غفلت از ظرفیت های زبان فارسی درتجارب حکمی

    زبان فارسی ازقرن پنجم به بعد وبخصوص با سرودن شاهنامه فردوسی،به تدریج جنبه مقدسی به خود گرفت.شاید دلیل این ماجرا را می توان دراین جست وجو کرد که ایرانی ها ازآغاز ورود اسلام به ایران،تجربه های معنوی خود را به ظرف زبان عربی می ریختند وحتی درابتدای قرن پنجم به زبان فارسی به دیده تحقیر نگریسته می شد. دکتر حسن ذوالفقاری استاد ادبیات دانشگاه تربیت مدرس درباره نگاه رایج به ظرفیت های زبان فارسی در سده های گذشته می گوید: «درگذشته زبان عربی را زبان علوم از جمله فلسفه وحکمت تلقی می کردند.متاسفانه درآن زمان کارکردهای زبان فارسی فقط به اشعار محلی وادبیات شفاهی محدود می شد درحالی که ادبیات عرفانی خلاف این موضوع را ثابت می کند.تقریبا بعد ازسنایی آثارحکمی ایرانی رنگ عرفانی وفلسفی به خود می گیرد که نمونه های آن درکلام عطارومولانا متبلور شد.درواقع زبان فارسی درآثاری مثل عقل سرخ وتمثیلات سهروردی به خوبی نشان داد که ظرفیت انعکاس آثار فلسفی وعرفانی را درحد گسترده ای داراست ومی تواند معانی عمیق فکری را به دوش بکشد.آثاری مثل تذکره الاولیای عطار یا کشف المحجوب یا نفحات الانس به خوبی لطایف وظرایف زبان فارسی را نشان می دهد.اینکه ما تصور کنیم زبان فارسی فقط قابلیت به وجود آوردن آثارهنری را دارد اصلا قابل قبول نیست.تاریخ ادبیات ایران درطول هزار سال سابقه، آثارحکمی وفلسفی وتاریخی فراوانی را به وجود آورده است.این درحالی است که بسیاری ازاین آثارهنوزناشناخته هستند.»

    ● آیا مردم نیزبا مفاهیم حکمی آشنا هستند؟

    زبان فلاسفه به لحاظ دشواری برای همگان آشنا نیست.اما درک مفاهیم عمیق تفکری که توسط حکیمان ایرانی به گستره فرهنگ ایران منتقل شده است،چالش ودرگیری فکری غیرقابل هضم بودن را برای مخاطبین نمی آفریند.دکترذوالفقاری درباره ورود ضرب المثل های حکمی به ادبیات عمومی مردم وماندگاری این سخنان درتاریخ ادبیات می گوید: «علت مانایی ضرب المثل های ایرانی درقرون متمادی مفاهیم عمیق وحکمی آنان است.ازشاعران بزرگی مثل مولانا پانصد ضرب المثل به ادبیات فارسی ایران اضافه شده است.درجنوب ایران مراسمی برگزار می شود که درآن دوبیتی های فائز واشعار مفتون وشعرهای چوپانی خوانده می شود که مردم با بهره گیری ازمفاهیم حکمی این اشعاربرای خود نوعی آرامش درونی برای دست وپنجه کردن با مشکلات بهره می گیرند که این موضوع قدرت فکری وسیع این اندیشه ها را به خوبی نشان می دهد.»

    ● کلام فلسفی درشعرتلطیف می شوند

    ذوالفقاری درباره انتقال مفاهیم فلسفی به درون ادبیات ایرانی می گوید: «اساسا شعرجای کلام فلسفی نیست اما حکیمان ایرانی با استفاده ازقابلیت های زبان فارسی طی قرن ها به ابتکارات جالبی دست زده اند.به عنوان مثال کسانی مانند سنایی ومولانا ونظامی مفاهیم عمیق فلسفی را به زبانی لطیف وشیرین وقابل درک به مخاطبان آثارخود عرضه می کنند حتی اشعارحکیمانی مثل ناصرخسرو قبادیانی یا خاقانی زمانی که به مباحث علمی می پردازند نیز،به شکل فاحشی برای عموم مردم غیرقابل فهم نمی شود.بنابراین اگر ما فقط به ذوق هنری این شاعران که غالبا حکیم نیز بوده اند توجه کنیم،بخش عظیمی ازعقبه تاریخی وفکری عمیق ایران را به دست فراموشی سپرده ایم.»

    ● شعرزبان معیار مردم ایران بوده است

    زبان معیارمتداول درهردوره نشان دهنده نوع تفکرآن عصر است که می توان آن را از زبان مردمانش فهمید.دکترذوالفقاری درباره زبان رسمی مردم ایران دراعصارگذشته می گوید: «زبان معیار مردم ایران درگذشته زبان شعربوده است.زیرا درآن زمان مثل حالا زبان معیاروجود نداشته است و بیشتر گویش های رایج و متفاوت شهرها درآن زمان وجود داشته است.اما نکته جالب این است که مردم ایران چون زبان معیاری نداشته اند؛به راحتی زبان شعری که برخواسته از تفکر شاعران بوده است را درک می کرده اند.مثلا معانی شعر قطران تبریزی درخراسان به خوبی فهم می شد.به همین سبب مفاهیم فلسفی حکیمان فارسی زبان به راحتی به زبان شعری در می آمد وبه شکلی قابل فهم به مخاطبان ارائه می شد ومردم به طورناخود آگاه با حکمت ایرانی آشنا می شدند.خردورزی ایرانی با شاهنامه فردوسی بیشتر به مردم معرفی می شود که نشان دهنده باروری نوعی خرد ریشه دار جمعی درایرانیان است.»

    کلیدواژه ها :
    دوره های نوروزی عصر شبکه

    مطالب مرتبط

    ویژه های ایران ویج

    دیدگاهها (۰)



    ;کانال تلگرام ایران ویج اصلاحات نیوز آموزشگاه مهندسی عصر شبکه

    آخرین اخبار و مطالب

    پربحث ترین های هفته

    Sorry. No data so far.